Stemme S10
![]() | |||
Dane podstawowe | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Producent | Stemme GmbH & Co | ||
Typ | motoszybowiec | ||
Konstrukcja | mieszana | ||
Załoga | 2 | ||
Historia | |||
Data oblotu | 7 lipca 1986 | ||
Liczba egz. | 280 | ||
Dane techniczne | |||
Napęd | Limbach L 2400EB1D | ||
Moc | 93 KM (69 kW) | ||
Wymiary | |||
Rozpiętość | 23 m | ||
Wydłużenie | 28,2 | ||
Długość kadłuba | 8,42 m | ||
Wysokość | 1,8 m | ||
Powierzchnia nośna | 18,7 m² | ||
Masa | |||
Własna | 640 kg | ||
Użyteczna | 210 kg | ||
Startowa | 850 kg | ||
Zapas paliwa | 90 l | ||
Osiągi | |||
Prędkość przelotowa | 165 km/h | ||
Prędkość minimalna | 78 km/h | ||
Prędkość dopuszczalna | 270 km/h | ||
Prędkość wznoszenia | 2,5 m/s | ||
Prędkość min. opadania | 0,56 m/s przy 105 km/h | ||
Pułap | 9000 m | ||
Pułap praktyczny | 500 m | ||
Zasięg | 950 km | ||
Rozbieg | 500 m | ||
Doskonałość maks. | 50 | ||
Dane operacyjne | |||
Użytkownicy | |||
Niemcy, Polska, Rosja, USA | |||
|
Stemme S10 – niemiecki dwumiejscowy motoszybowiec wykorzystywany do szkolenia zaawansowanego i turystyki.
Historia
Konstrukcja została opracowana w firmie Stemme GmbH & Co. Jej głównym projektantem jest dr Reiner Stemme, będący jednocześnie właścicielem przedsiębiorstwa[1]. Oblot prototypu został wykonany 7 lipca 1986 r.[2] Firma Stemme przy budowie maszyny współpracowała z innymi przedsiębiorstwami, m.in. z Przedsiębiorstwem Doświadczalno-Produkcyjnym Szybownictwa PZL Bielsko. Polski kooperant zajął się produkcją tylnej części belki kadłubowej ze statecznikiem pionowym. Stopniowo w Polsce produkowano kolejne elementy motoszybowca, ostatecznie zakłady w Bielsku przejęły produkcję wszystkich elementów kompozytowych. W zakładach Allstar PZL Glider produkowano elementy 12 szybowców rocznie[3]. Centralna kratownica kadłuba jest budowana w zakładach PZL w Mielcu. Montaż końcowy Stemme S10 odbywa się w Berlinie[1]. 31 grudnia 1990 r. Stemme 10 uzyskał europejski certyfikat LBA[4], amerykański certyfikat typu FAA przyznano mu w czerwcu 1992 r.[5] Do 2008 r. zbudowano 200 egzemplarzy tego motoszybowca[1]. Do 2014 r. wyprodukowano łącznie 240 maszyn, w 2019 r. było to ok. 260[6].
Cena motoszybowca wynosi ok. 250 000 dolarów USA, pomimo jej wysokości znalazł odbiorców zagranicznych. Jeden egzemplarz jest eksploatowany w Polsce ze znakami SP-0063. Inny nabyła Rosja, gdzie w zakładach Irkut został zaadaptowany na bezzałogowy statek powietrzny Irkut-850[7]. Do 21 listopada 2002 r. motoszybowiec, w wersji oznaczonej jako TG-11A, był w kilku egzemplarzach eksploatowany w U.S. Air Force Academy[8].
Klaus Ohlmann na Stemme 10 26 listopada 2000 r. pobił rekord świata w locie po trójkącie. Nad Andami przeleciał trasę o długości 2459 km[9].
Wersje
Produkowane wersje motoszybowca[2][10]:
- S10 – wersja podstawowa z silnikiem Limbach L 2400,
- S10-V – wersja o rozpiętości skrzydeł 23 m,
- S10-VC – wersja z powiększonymi zbiornikami paliwa i wydłużonym zasięgu[11],
- S10-VT – wersja z silnikiem Rotax 914F2/S1 o mocy 115 KM, o rozpiętości skrzydeł 23 m, wyposażony w osiem ogniw fotowoltaicznych[6],
- S10-VTX – wersja rozwojowa S10-VT, wyposażona w dwa podskrzydłowe zaczepy o nośności 60 kg każdy, wykorzystywana do lotów badawczych i testowych. Egzemplarz tej wersji, zarejestrowany w Rosji ze znakami RA-3242K, został zaadaptowany na bezzałogowy statek powietrzny Irkut-850[12].
Konstrukcja
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/StemmeProp_%2830773204%29.jpg/220px-StemmeProp_%2830773204%29.jpg)
Dwumiejscowy motoszybowiec w układzie górnopłatu o mieszanej konstrukcji.
Kadłub o konstrukcji skorupowej, składa się z części przedniej mieszczącej kabinę załogi z miejscami załogi obok siebie, części centralnej zbudowanej z kratownicy, do której zamontowany jest silnik oraz podwozie. Trzecią częścią kadłuba jest półskorupowa belka ogonowa z usterzeniem w układzie T. Kabina załogi jest osłonięta osłoną unoszoną w górę do przodu. Za fotelami załogi znajduje się przestrzeń, którą można wykorzystać jako bagażnik lub zamontować w niej butle z tlenem. Płat trójdzielny z centropłatem i końcówkami o profilu HQ 41/14,35. Klapy zajmują całą długość centropłatu, lotki zajmują końcówki płata. Konstrukcja skrzydła jednodźwigarowa, dźwigar wykonany z rowingu. Hamulce aerodynamiczne typu Schempp-Hirth zamocowane na górnej powierzchni centropłata. Do hangarowania istnieje możliwość złożenia skrzydeł. Podwozie trójpunktowe ze stałym, sterowanym kółkiem ogonowym, golenie główne chowane w locie do kadłuba. Napęd stanowi czterocylindrowy silnik spalinowy Limbach L 2400EB1D o mocy 69 kW (93 KM), zamocowany w centralnej części kadłuba. Za pomocą długiego wału napędza dwułopatowe śmigło Stemme 10AP-N o średnicy 1,63 m, które można złożyć do wnętrza kadłuba[13][11].
Przypisy
- ↑ a b c Kubalańca, Witkowski 2009 ↓, s. 144.
- ↑ a b Stemme S 10 "Chrysalis", 1986 (Irkut-850). Samolotypolskie.pl. [dostęp 2023-09-06]. (pol.).
- ↑ Lotnictwo i 11/2005 ↓, s. 13.
- ↑ Data sheet No. EASA.A.054 for Stemme S10 (pdf). easa.europa.eu, 2019-05-17. [dostęp 2024-01-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-11)]. (pol.).
- ↑ Dr. Reiner Stemme - Background. Stemme powergliders. [dostęp 2023-09-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-06)]. (ang.).
- ↑ a b Stemme S10-VT: Powersailing. The best of the best among motorgliders. Aircraft Owners and Pilots Association. [dostęp 2023-09-06]. (ang.).
- ↑ Kubalańca, Witkowski 2009 ↓, s. 144-145.
- ↑ TG-11A. gov.pl. [dostęp 2023-09-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-12-04)]. (ang.).
- ↑ Klaus Ohlmann. The World Air Sports Federation. [dostęp 2023-09-06]. (ang.).
- ↑ Stemme S10-VT, S-6. Stemme powergliders. [dostęp 2023-09-06]. (ang.).
- ↑ a b Makowski 1996 ↓, s. 141.
- ↑ RKUT-850 January2005. YouTube. [dostęp 2023-09-06]. (ang.).
- ↑ Kubalańca, Witkowski 2009 ↓, s. 145-146.
Bibliografia
- Jarosław Dobrzyński. Szybowce SZD. „Lotnictwo : magazyn miłośników lotnictwa”. 11/2005, listopad 2005. Warszawa: Magnum X Sp. z o.o.. ISSN 1732-5323. OCLC 749496804.
- Jerzy Kubalańca, Ryszard Witkowski: Zagraniczne szybowce w Polsce. Sandomierz: Stratus, 2009. ISBN 978-83-89450-85-2. OCLC 750926885.
- Tomasz Makowski: Współczesne konstrukcje lotnicze Polski. Warszawa: Altair, 1996. ISBN 83-86217-30-8. OCLC 750825903.