Stopkowiec tarczowaty
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | jaskropodobne | ||
Rząd | jaskrowce | ||
Rodzina | berberysowate | ||
Rodzaj | stopkowiec | ||
Gatunek | stopkowiec tarczowaty | ||
Nazwa systematyczna | |||
Podophyllum peltatum L. Sp. Pl. 1: 505. 1753 | |||
| |||
|
Stopkowiec tarczowaty, stopowiec tarczowaty[3], podofilum tarczowate[3], biedrzyga tarczowata[3], biedrzyga stopolistna[3] (Podophyllum peltatum) – gatunek byliny z monotypowego rodzaju stopkowiec (Podophyllum L. Sp. Pl. 1: 505. 1753). Rośnie w lasach liściastych, na polach, przydrożach i brzegach rzek we wschodniej części Ameryki Północnej. Kwitnie wiosną, a owocuje na przełomie wiosny i lata. Dojrzałe owoce uważane są za jadalne, jednak pozostałe części rośliny są trujące. Z kłącza i korzeni pozyskuje się lignany np. (podofilotoksynę) i glikozydy wykazujące działanie przeciwnowotworowe[4].
Morfologia
- Pokrój
- Roślina kłączowa o rocznych przyrostach części podziemnej wynoszących zwykle 6 do 20 cm. Corocznie nad powierzchnię wyrasta pojedynczy, nagi lub delikatnie omszony pęd wegetatywny lub kwiatowy.
- Liście
- Pęd wegetatywny wyrasta nad ziemię tylko w formie odziomkowego pojedynczego liścia o kolistej blaszce i centralnie osadzonym ogonku. Na pędzie kwitnącym wyrastają zwykle dwa, niemal naprzeciwległe liście osiągające od 20 do 50 cm wysokości. Blaszka liściowa ma od 18 do blisko 40 cm średnicy, a ogonek liściowy osiąga od 5 do 15 cm. Ogonek osadzony jest przy brzegu tarczowatej i dłoniasto siecznej blaszki liściowej.
- Kwiat
- Pojedynczy, pachnący i trzykrotny wyrasta na szczycie pędu na szypułce o długości 1,5 do 6 cm. Sześć działek kielicha ma kolor biały lub jasnozielony, kształt kolisty i długość do 18 mm. Płatki korony w liczbie 6 lub 9 są białe, rzadko nieco zaróżowione i osiągają do 35 mm długości. Pręcików jest dwa razy więcej od płatków. Słupek z owalną zalążnią i krótką szyjką słupka (do 2 mm długości) zakończoną znamieniem o średnicy do 6 mm[4].
- Owoc
- Owalna, zwykle żółta, rzadziej pomarańczowa jagoda o długości od 3,5 do 5,5 cm. Zawiera 20-50 owalnych nasion o długości do 8 mm i szerokości do 6 mm[4]. Owoce bywają nazywane dzikimi cytrynami[5] lub świńskimi jabłkami[6].
- Kształt blaszki liściowej
- Kwiaty
- Owoce
Systematyka
We wschodniej Azji występuje spokrewniony gatunek, czasem włączany do rodzaju stopkowiec jako Podophyllum hexandrum Royle, według The Plant List i Flora of China wyodrębniany jednak jako Sinopodophyllum hexandrum (Royle) T.S. Ying[7]. W niektórych ujęciach taksonomicznych do rodzaju Podophyllum włączanych jest także około 7 gatunków z rodzaju Dysosma Woodson[8].
- Pozycja systematyczna według systemu APG III (2009) i APweb (2001...)
Rodzaj należy do podrodziny Berberidoideae, rodziny berberysowatych (Berberidaceae) zaliczanej do jaskrowców (Ranunculales)[2]. W obrębie podrodziny rodzaj klasyfikowany jest do plemienia Berberideae i podplemienia Epimediinae[8].
Zastosowanie
Roślina bywa uprawiana, ze względu na zastosowania lecznicze oraz jako ozdobna.
- Roślina lecznicza
- Surowcem leczniczym jest podofilina – Resina Podophylli uzyskiwana z kłącza i korzeni stopkowca. Wykorzystywana było jako silny środek przeczyszczający. Stosowana jest także jako lek cytostatyczny, ponieważ hamuje agregację tubuliny, niezbędnej do podziału komórki[9].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2012-03-05] (ang.).
- ↑ a b c d stopowiec tarczowaty, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-23] .
- ↑ a b c Podophyllum. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2012-03-04]. (ang.).
- ↑ dzikie cytryny, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-23] .
- ↑ świńskie jabłka, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-23] .
- ↑ Podophyllum hexandrum. [w:] The Plant List [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2012-03-04]. (ang.).
- ↑ a b Genus: Podophyllum L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2012-03-04]. (ang.).
- ↑ Henryk Różański: Stopkowiec tarczowaty – Podophyllum peltatum. [w:] Medycyna dawna i współczesna [on-line]. [dostęp 2012-03-04]. (pol.).
- PWN: 3980001
- Britannica: plant/mayapple
- EoL: 596250
- Flora of North America: 233500972
- GBIF: 3033839
- identyfikator iNaturalist: 49288
- IPNI: 107599-1
- ITIS: 18850
- NCBI: 35933
- Plant Finder: 277777
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2412818
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:107599-1
- identyfikator Tropicos: 3500162
- USDA PLANTS: POPE
- CoL: 4KR3V