Systematyka wirusów
![]() | Ten artykuł od 2010-11 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł. Należy dodać przypisy do treści niemających odnośników do źródeł. Dodanie listy źródeł bibliograficznych jest problematyczne, ponieważ nie wiadomo, które treści one uźródławiają. Sprawdź w źródłach: Encyklopedia PWN • Google Books • Google Scholar • Federacja Bibliotek Cyfrowych • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary) Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu. |
Klasyfikacja wirusów – niniejsza klasyfikacja wirusów zwierzęcych jest oparta na systemie przyjętym przez Międzynarodowy Komitet Taksonomii Wirusów w roku 2000.
Systematyka wirusów opiera się na zasadach tzw. uniwersalnego systemu taksonomii wirusów. Podstawowe jego cechy to:
- Nazwy rzędów mają przyrostek -virales w nazwie łacińskiej. W obrębie rzędów grupuje się rodziny o podobnej charakterystyce, różne od pozostałych rodzin i rzędów. Założeniem jest grupowanie rodzin o udowodnionym pochodzeniu monofiletycznym.
- Nazwy rodzin mają przyrostek -viridae w nazwie łacińskiej. Rodziny grupują rodzaje wirusów o współdzielonych właściwościach. Czasami rodziny są dzielone na podrodziny (przyrostek -virinae), co pozwala rozróżnić mniejsze grupy rodzajów.
- Nazwy rodzajów kończą się przyrostkiem -virus i grupują gatunki o określonych, wspólnych cechach.
- Gatunki wyróżnia się na podstawie kryteriów ekologicznych oraz sposobu replikacji.
Zalecenia dotyczące pisowni są następujące. Kursywą powinno wyróżniać się nazwy ustalone przez komitet, niezależnie od tego, czy są to nazwy łacińskie, czy angielskie. Z kolei nazwy nieprzyjęte oficjalnie, nawet jeśli występują w obiegu, powinny być pisane czcionką prostą. Dotyczy to wszystkich taksonów.
Poniżej podano taksonomię do rangi rodzaju. W przypadku wirusów o dużym znaczeniu, zwłaszcza medycznym, podano także nazwy gatunkowe.
Wirusy dsDNA – zawierają dwuniciowy DNA
- Rodzina: Ascoviridae
- Rodzaj: Ascovirus
- Rodzina: Asfarviridae
- Rodzina: Baculoviridae (Bakulowirusy)
- Rodzaj: Nucleopolyhedrovirus
- Rodzaj: Granulovirus
- Rodzina: Iridoviridae
- Rodzaj: Iridovirus
- Rodzaj: Chloriridovirus
- Rodzaj: Ranavirus
- Rodzaj: Lymphocystivirus
- Rodzina: Herpesviridae (Herpeswirusy)
- Podrodzina: Alphaherpesvirinae
- Rodzaj: Simplexvirus (wirus opryszczki pospolitej)
- Human herpesvirus 1 (HHV-1), ludzki herpeswirus typu 1, zwyczajowo Herpes simplex virus 1 (HSV-1) – wirus opryszczki pospolitej typu 1, herpeswirus typu 2
- Human herpesvirus 2 (HHV-2), ludzki herpeswirus typu 2, zwyczajowo Herpes simplex virus 2 (HSV-2) – wirus opryszczki pospolitej typu 2, herpeswirus typu 2
- Rodzaj: Varicellovirus
- Human herpesvirus 3 (HHV-3), ludzki herpeswirus typu 3, zwyczajowo Varicella-zoster virus (VZV) – wirus ospy wietrznej-półpaśca
- Rodzaj: „Marek's disease-like viruses”
- Rodzaj: „ILTV-like viruses”
- Rodzaj: Simplexvirus (wirus opryszczki pospolitej)
- Podrodzina: Bethaherpesvirinae
- Rodzaj: Cytomegalovirus
- Human herpesvirus 5 (HHV-5), ludzki herpesvirus typu 5, zwyczajowo wirus cytomegalii, cytomegalowirus (CMV, HCMV)
- Rodzaj: Muromegalovirus
- Rodzaj: Roseolovirus
- Human herpesvirus 6 (HHV-6), ludzki herpeswirus typu 6, zwyczajowo wirus rumienia nagłego typu 6
- Human herpesvirus 7 (HHV-7), ludzki herpeswirus typu 7, zwyczajowo wirus rumienia nagłego typu 7
- Rodzaj: Cytomegalovirus
- Podrodzina: Gammaherpesvirinae
- Rodzaj: Lymphocryptovirus
- Human herpesvirus 4 (HHV-4), ludzki herpesvirus typu 4, zwyczajowo wirus Epsteina-Barr (EBV)
- Human herpesvirus 8 (HHV-8), ludzki herpesvirus typu 8
- Rodzaj: Rhadinovirus
- Rodzaj: Lymphocryptovirus
- Podrodzina: Alphaherpesvirinae
- Rodzina: Adenoviridae (Adenowirusy)
- Rodzaj: Mastadenovirus (Adenowirusy ssaków)
- Human adenovirus A (HAdV-A), ludzki adenowirus A
- Human adenovirus B (HAdV-B), ludzki adenowirus B
- Human adenovirus C (HAdV-C), ludzki adenowirus C
- Human adenovirus D (HAdV-D), ludzki adenowirus D
- Human adenovirus E (HAdV-E), ludzki adenowirus E
- Human adenovirus F (HAdV-F), ludzki adenowirus F
- Rodzaj: Aviadenovirus (Adenowirusy ptaków)
- Rodzaj: Mastadenovirus (Adenowirusy ssaków)
- Rodzina: Myoviridae (Fagi T-parzyste)
- Rodzina: Siphoviridae (bakteriofag lambda)
- Rodzina: Polyomaviridae (Poliomawirusy)
- Rodzina: Papillomaviridae (Papillomawirusy)
- Rodzaj: Papillomavirus
- Human papillomavirus, wirus brodawczaka ludzkiego
- Rodzaj: Papillomavirus
- Rodzina: Poxviridae (Pokswirusy)
- Podrodzina: Chordopoxvirinae
- Rodzaj: Orthopoxvirus
- Vaccinia virus (VACV), wirus krowianki
- Variola virus (VARV), wirus ospy prawdziwej
- Rodzaj: Parapoxvirus
- Rodzaj: Avipoxvirus
- Rodzaj: Capripoxvirus
- Rodzaj: Leporipoxvirus
- Rodzaj: Suipoxvirus
- Rodzaj: Molluscipoxvirus
- Molluscum contagiosum virus (MOCV), wirus mięczaka zakaźnego
- Rodzaj: Yabapoxvirus
- Rodzaj: Orthopoxvirus
- Podrodzina: Entomopoxvirinae
- Rodzaj: Entomopoxvirus A
- Rodzaj: Entomopoxvirus B
- Rodzaj: Entomopoxvirus C
- Podrodzina: Chordopoxvirinae
- Rodzina: Polydnaviridae
- Rodzaj: Ichnovirus
- Rodzaj: Bracovirus
- Rodzina: Ascoviridae
Wirusy ssDNA – zawierają jednoniciowy DNA
- Rodzina: Circoviridae
- Rodzaj: Circovirus
- Rodzina: Parvoviridae (Parwowirusy)
- Podrodzina: Parvovirinae
- Rodzaj: Parvovirus
- B19 virus (B19V), zwyczajowo parwowirus B19
- Rodzaj: Erythrovirus
- Rodzaj: Dependovirus
- Rodzaj: Parvovirus
- Podrodzina: Densovirinae
- Rodzaj: Densovirus
- Rodzaj: Iteravirus
- Rodzaj: Brevidensovirus
- Podrodzina: Parvovirinae
- Rodzina: Inoviridae (Inowirusy)
- Rodzaj: Inovirus
- Rodzaj: Plectrovirus
- Rodzina: Microviridae (Mikrowirusy)
- Rodzina: Circoviridae
Wirusy używające odwrotnej transkryptazy
- Rodzina: Hepadnaviridae (Hepadnawirusy)
- Rodzaj: Orthohepadnavirus
- Hepatitis B virus (HBV), wirus zapalenia wątroby typu B
- Rodzaj: Avihepadnavirus
- Rodzaj: Orthohepadnavirus
- Rodzina: Retroviridae (Retrowirusy)
- Rodzaj: Alpharetrovirus
- Rodzaj: Betaretrovirus
- Rodzaj: Gammaretrovirus
- Rodzaj: Deltaretrovirus
- Primate T-lymphotropic virus 1 (PTLV-1), zwyczajowo Human T-lymphotropic virus 1 (HTLV-1) – ludzki wirus T-limfotropowy typu 1
- Primate T-lymphotropic virus 2 (PTLV-2), zwyczajowo Human T-lymphotropic virus 2 (HTLV-2) – ludzki wirus T-limfotropowy typu 2
- Rodzaj: Epsilonretrovirus
- Rodzaj: Lentivirus (Lentiwirusy)
- Rodzaj: Spumavirus
- Rodzina: Pseudoviridae
- Rodzaj: Pseudovirus – tylko rośliny i drożdże, zapisany dla zachowania kompletności powyższej rodziny
- Rodzaj: Hemivirus – zarówno bezkręgowce, jak i drożdże
- Rodzina: Metaviridae
- Rodzaj: Metavirus – rośliny i bezkręgowce
- Rodzaj: Errantivirus
- Rodzina: Hepadnaviridae (Hepadnawirusy)
Wirusy dsRNA – zawierają dwuniciowy RNA
- Rodzina: Reoviridae (Reowirusy)
- Rodzaj Orthoreovirus
- Rodzaj Orbivirus (Orbiwirusy)
- Rodzaj Rotavirus (Rotawirusy)
- Rotavirus A (RV-A)
- Rotavirus B (RV-B)
- Rodzaj Coltivirus
- Colorado tick fever virus (CTFV), wirus gorączki kleszczowej Kolorado
- Rodzaj Aquareovirus
- Rodzaj Cypovirus
- Rodzaj Fijivirus – wyłącznie roślinne
- Rodzaj Phytoreovirus – wyłącznie roślinne
- Rodzaj Oryzavirus – wyłącznie roślinne
- Rodzina: Birnaviridae
- Rodzaj: Aquabirnavirus
- Rodzaj: Avibirnavirus
- Rodzaj: Entomobirnavirus
- Rodzina: Reoviridae (Reowirusy)
Wirusy ssRNA(-) – zawierają jednoniciowy RNA o ujemnej polarności
- Rodzina: Orthomyxoviridae (Ortomyksowirusy)
- Rodzaj: Influenza A virus (FLUAV), zwyczajowo wirus grypy A
- Rodzaj: Influenza B virus (FLUBV), zwyczajowo wirus grypy B
- Rodzaj: Influenza C virus (FLUCV), zwyczajowo wirus grypy C
- Rodzaj: Thogotovirus
- Rodzina: Orthomyxoviridae (Ortomyksowirusy)
- Rząd: Mononegavirales
- Rodzina: Paramyxoviridae (Paramyksowirusy)
- Podrodzina: Paramyxovirinae
- Rodzaj: Respirovirus
- Human parainfluenza virus 1 (HPIV-1), zwyczajowo wirus paragrypy typu 1
- Human parainfluenza virus 3 (HPIV-3), zwyczajowo wirus paragrypy typu 3
- Rodzaj: Morbillivirus
- Measles virus (MEV) – wirus odry
- Rodzaj: Rubulavirus
- Mumps virus (MuV), zwyczajowo wirus nagminnego zapalenia ślinianek przyusznych (wirus świnki)
- Rodzaj: Respirovirus
- Podrodzina: Pneumovirinae
- Rodzaj: Pneumovirus
- Human respiratory syncytial virus (HRSV), zwyczajowo ludzki syncytialny wirus oddechowy (wirus RSV)
- Rodzaj: Metapneumovirus
- Rodzaj: Pneumovirus
- Podrodzina: Paramyxovirinae
- Rodzina: Rhabdoviridae (Rabdowirusy)
- Rodzaj: Vesiculovirus
- Vesicular stomatitis New Jersey virus (VSNJV), zwyczajowo wirus pęcherzykowatego zapalenia jamy ustnej
- Rodzaj: Lyssavirus
- Rabies virus (RABV), zwyczajowo wirus wścieklizny
- Rodzaj: Ephemerovirus
- Rodzaj: Novirhabdovirus
- Rodzaj: Cytorhabdovirus – wyłącznie roślinny
- Rodzaj: Nucleorhabdovirus – wyłącznie roślinny
- Rodzaj: Vesiculovirus
- Rodzina: Bornaviridae (Bornawirusy)
- Rodzaj: Bornavirus
- Borna disease virus (BDV) – wirus choroby Borna
- Rodzaj: Bornavirus
- Rodzina: Filoviridae (Filowirusy)
- Rodzaj: Ebola-like viruses
- Zaire Ebola virus – wirus Ebola
- Rodzaj: Marburg-like viruses
- Marburg virus – wirus Marburg
- Rodzaj: Ebola-like viruses
- Rodzina: Bunyaviridae (Buniawirusy)
- Rodzaj: Bunyavirus
- Rodzaj: Hantavirus Hantawirusy – pod tym hasłem znajduje się opis poniższych gatunków
- Hantaan virus (HTNV), zwyczajowo wirus Hantaan, wirus Hanta, hantawirus
- Dobrava-Belgrad virus (DOBV), zwyczajowo wirus Dobrawa-Belgrad
- Puumala virus (PUUV), zwyczajowo wirus Puumala
- Seoul virus (SEOV), zwyczajowo wirus Seoul
- Sin Nombre virus (SNV), zwyczajowo wirus Sin Nombre
- Rodzaj: Nairovirus
- Rodzaj: Phlebovirus
- Rift Valley fever virus (RVFV), zwyczajowo wirus gorączki Doliny Rift
- Rodzaj: Tospovirus
- Rodzina: Arenaviridae (Arenawirusy)
- Rodzaj: Arenavirus
- Lassa virus (LASV), zwyczajowo wirus gorączki Lassa
- Arenavirusy Nowego Świata
- Junin virus (JUNV), zwyczajowo wirus Junin
- Machupo virus (MACV), zwyczajowo wirus Machupo
- Guanarito virus (GTOV), zwyczajowo wirus Guanarito
- Sabia virus (SABV), zwyczajowo wirus Sabia
- Rodzaj: Deltavirus
- Hepatitis delta virus (HDV), zwyczajowo wirus zapalenia wątroby typu D
- Rodzaj: Arenavirus
- Rodzina: Paramyxoviridae (Paramyksowirusy)
Wirusy ssRNA(+) – zawierają RNA o dodatniej polarności
- Rodzina: Picornaviridae (Pikornawirusy)
- Rodzaj: Enterovirus
- ludzkie enterowirusy (wirusy Coxsackie)
- wirusy ECHO; echowirusy
- Poliovirus, zwyczajowo wirus polio, poliowirus
- Rodzaj: Rhinvirus (Rinowirusy)
- Human rhinovirus A (HRV-A), zwyczajowo wirus przeziębienia typu A
- Human rhinovirus B (HRV-B), zwyczajowo wirus przeziębienia typu B
- Rodzaj: Hepatovirus
- Hepatitis A virus (HAV), zwyczajowo wirus zapalenia wątroby typu A
- Rodzaj: Cardiovirus
- Rodzaj: Aphthovirus
- Foot-and-mouth disease virus (FMDV) – wirus pryszczycy
- Rodzaj: Parechovirus
- Rodzaj: Enterovirus
- Rodzina: Caliciviridae (Kaliciwirusy)
- Rodzaj: Vesivirus
- Rodzaj: Lagovirus
- Rodzaj: Norwalk-like viruses
- Norwalk virus (NV), zwyczajowo wirus Norwalk
- Rodzaj: Sapporo-like viruses
- Sapporo virus (SV), zwyczajowo wirus Sapporo
- Rodzina: Astroviridae (Astrowirusy)
- Rodzaj: Astrovirus
- Human astrovirus (HastV), zwyczajowo ludzki astrowirus
- Rodzaj: Astrovirus
- Rodzina: Nodaviridae
- Rodzaj: Alphanodavirus
- Rodzaj: Betanodavirus
- Rodzina: Tetraviridae
- Rodzaj: Betatetravirus
- Rodzaj: Omegatetravirus
- Rodzina: Picornaviridae (Pikornawirusy)
- Rząd: Nidovirales
- Rodzina Coronaviridae (Koronawirusy)
- Rodzaj: Coronavirus
- Rodzaj: Torovirus
- Rodzina: Togaviridae (Togawirusy)
- Rodzaj: Alphavirus
- Rodzaj: Rubivirus
- Rubella virus (RUBV), zwyczajowo wirus różyczki
- Rodzina: Flaviviridae (Flawiwirusy)
- Rodzaj: Flavivirus
- Tick-borne encephalitis virus (TBEV), zwyczajowo wirus kleszczowego zapalenia mózgu
- Yellow fever virus (YFV), zwyczajowo wirus żółtej gorączki, wirus żółtej febry
- Dengue virus (DENV), zwyczajowo wirus dengi
- West Nile virus (WNV), zwyczajowo wirus gorączki Zachodniego Nilu
- Rodzaj: Pestivirus
- Rodzaj: Hepacivirus
- Hepatitis C virus (HCV), zwyczajowo wirus zapalenia wątroby typu C
- Rodzaj: Flavivirus
- Rodzina: Arterivirdae
- Rodzaj: Arterivirus
- Rodzina Coronaviridae (Koronawirusy)
- Rząd Caudovirales
- Rodzina Myoviridae
- Rodzina Podoviridae
- Rodzina Siphoviridae
- Rząd Herpesvirales
- Rodzina Alloherpesviridae
- Rodzina Herpesviridae
- Rodzina Malacoherpesviridae
- Rząd Ligamenvirales
- Rodzina Lipothrixviridae
- Rodzina Rudiviridae
- Rząd Mononegavirales
- Rodzina Bornaviridae
- Rodzina Filoviridae
- Rodzina Nyamiviridae
- Rodzina Paramyxoviridae
- Rodzina Rhabdoviridae
- Rząd Nidovirales
- Rodzina Arteriviridae
- Rodzina Coronaviridae
- Rodzina Mesoniviridae
- Rodzina Roniviridae
- Rząd Picornavirales
- Rodzina Dicistroviridae
- Rodzina Iflaviridae
- Rodzina Marnaviridae
- Rodzina Picornaviridae
- Rodzina Secoviridae
- 2 rodzaje incertae sedis
- Rząd Tymovirales
- Rodzina Alphaflexiviridae
- Rodzina Betaflexiviridae
- Rodzina Gammaflexiviridae
- Rodzina Tymoviridae
- rodziny incertae sedis (77)
- Rodzina Adenoviridae
- Rodzina Alphatetraviridae
- Rodzina Alvernaviridae
- Rodzina Amalgaviridae
- Rodzina Ampullaviridae
- Rodzina Anelloviridae
- Rodzina Arenaviridae
- Rodzina Ascoviridae
- Rodzina Asfarviridae
- Rodzina Astroviridae
- Rodzina Avsunviroidae
- Rodzina Baculoviridae
- Rodzina Barnaviridae
- Rodzina Benyviridae
- Rodzina Bicaudaviridae
- Rodzina Bidnaviridae
- Rodzina Birnaviridae
- Rodzina Bromoviridae
- Rodzina Bunyaviridae
- Rodzina Caliciviridae
- Rodzina Carmotetraviridae
- Rodzina Caulimoviridae
- Rodzina Chrysoviridae
- Rodzina Circoviridae
- Rodzina Clavaviridae
- Rodzina Closteroviridae
- Rodzina Corticoviridae
- Rodzina Cystoviridae
- Rodzina Endornaviridae
- Rodzina Flaviviridae
- Rodzina Fuselloviridae
- Rodzina Geminiviridae
- Rodzina Globuloviridae
- Rodzina Guttaviridae
- Rodzina Hepadnaviridae
- Rodzina Hepeviridae
- Rodzina Hypoviridae
- Rodzina Hytrosaviridae
- Rodzina Inoviridae
- Rodzina Iridoviridae
- Rodzina Leviviridae
- Rodzina Luteoviridae
- Rodzina Marseilleviridae
- Rodzina Megabirnaviridae
- Rodzina Metaviridae
- Rodzina Microviridae
- Rodzina Mimiviridae
- Rodzina Nanoviridae
- Rodzina Narnaviridae
- Rodzina Nimaviridae
- Rodzina Nodaviridae
- Rodzina Nudiviridae
- Rodzina Ophioviridae
- Rodzina Orthomyxoviridae
- Rodzina Papillomaviridae
- Rodzina Partitiviridae
- Rodzina Parvoviridae
- Rodzina Permutotetraviridae
- Rodzina Phycodnaviridae
- Rodzina Picobirnaviridae
- Rodzina Plasmaviridae
- Rodzina Polydnaviridae
- Rodzina Polyomaviridae
- Rodzina Pospiviroidae
- Rodzina Potyviridae
- Rodzina Poxviridae
- Rodzina Pseudoviridae
- Rodzina Quadriviridae
- Rodzina Reoviridae
- Rodzina Retroviridae
- Rodzina Spiraviridae
- Rodzina Tectiviridae
- Rodzina Togaviridae
- Rodzina Tombusviridae
- Rodzina Totiviridae
- Rodzina Turriviridae
- Rodzina Virgaviridae
- rodzaje incertae sedis (15)
Przypisy
- ↑ Virus Taxonomy: 2013 Release. International Committee on Taxonomy of Viruses, 2013-07. [dostęp 2014-03-25]. (ang.).