Szczególnie chroniony obszar Antarktyki
Szczególnie chroniony obszar Antarktyki, ASPA (od ang. Antarctic Specially Protected Area) – obszar ochrony przyrody ustanowiony na podstawie załącznika V do Protokołu o ochronie środowiska naturalnego (tak zwanego protokołu madryckiego, podpisanego w Madrycie 4 października 1991). Ochronę w formie szczególnie chronionych obszarów Antarktyki ustala się dla obszarów cennych ze względów środowiskowych, naukowych, historycznych, estetycznych lub pierwotnych albo dla obszarów, na których prowadzona jest lub planowana działalność naukowa.
W momencie wejścia w życie postanowień załącznika V do protokołu madryckiego, co nastąpiło 24 maja 2002, obszary chronione powołane na podstawie Układu Antarktycznego, czyli szczególnie chronione obszary (Specially Protected Areas – SPA) i miejsca o szczególnym znaczeniu naukowym (Sites of Special Scientific Interest – SSSI) zostały automatycznie przekształcone w szczególnie chronione obszary Antarktyki. Pozostawiono dotychczasowe nazwy obszarów nadając im nową numerację, począwszy od nr 101.
Wstęp do szczególnie chronionych obszarów Antarktyki możliwy jest wyłącznie za pozwoleniem wydawanym zgodnie z procedurą określoną w art. 7 załącznika V do protokołu madryckiego, w praktyce ograniczany jest wyłącznie do prac naukowych. Z tego względu szczególnie chronione obszary Antarktyki można przyrównać do rezerwatów ścisłych.
Obszary ustanawiane są w czasie corocznych spotkań konsultatywnych Układu Antarktycznego (Antarctic Treaty Consultative Meeting – ATCM) na wniosek dowolnego z państw prowadzących działania naukowe na obszarze Antarktyki (państw stron Protokołu o ochronie środowiska do Układu w sprawie Antarktyki) lub Komitetu Ochrony Środowiska (Committee for Environmental Protection – CEP), Komitetu Naukowego Badań Antarktycznych (Scientific Committee on Antarctic Research – SCAR) czy Komisji do Spraw Zachowania Żywych Zasobów Morskich Antarktyki (Commission for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources – CCAMLR). Strona wnioskująca o wyznaczenie obszaru zobowiązana jest następnie do zarządzania nim.
Lista obszarów
Zostało wyznaczonych 79 szczególnie chronionych obszarów Antarktyki; w 2014 roku z tej listy skreślono trzy obszary[1].
Nr | Nazwa | Położenie | Powierzchnia km² | Kraj zarządzający |
---|---|---|---|---|
101 | Taylor Rookery | Ziemia Mac Robertsona | 0,4 | ![]() |
102 | Rookery Islands | Holme Bay, Ziemia Mac Robertsona | 30 | ![]() |
103 | Ardery Island and Odbert Island | Wybrzeże Budda | 1,9 | ![]() |
104 | Sabrina Island | Wyspy Balleny’ego | 0,4 | ![]() |
105 | Beaufort Island | Morze Rossa | 18,4 | ![]() |
106 | Cape Hallett | Ziemia Wiktorii | 0,2 | ![]() |
107 | Dion Islands | Zatoka Małgorzaty, Półwysep Antarktyczny | 6 | ![]() |
108 | Green Island | Berthelot Islands, Półwysep Antarktyczny | 0,1 | ![]() |
109 | Moe Island | Orkady Południowe | 1,3 | ![]() |
110 | Lynch Island | Orkady Południowe | 0,1 | ![]() |
111 | Southern Powell Island and adjacent islands | Orkady Południowe | 18 | ![]() |
112 | Coppermine Peninsula | Robert Island, Szetlandy Południowe | 0,9 | ![]() |
113 | Litchfield Island | Arthur Harbour, Antwerpia, Archipelag Palmera | 2,7 | ![]() |
114 | Northern Coronation Island (wykreślony) | Orkady Południowe | 88,5 | ![]() |
115 | Lagotellerie Island | Zatoka Małgorzaty, Półwysep Antarktyczny | 1,58 | ![]() |
116 | New College Valley, Caughley Beach | Cape Bird, Wyspa Rossa | 0,3 | ![]() |
117 | Avian Island | Zatoka Małgorzaty, Półwysep Antarktyczny | 0,8 | ![]() |
118 | Summit of Mount Melbourne (wykreślony) | Ziemia Wiktorii | 8,4 | ![]() |
119 | Forlidas Pond and Davis Valley ponds | Dufek Massif | 9,8 | ![]() |
120 | Pointe-Géologie Archipelago | Ziemia Adeli | 2 | ![]() |
121 | Cape Royds | Wyspa Rossa | 4,6 | ![]() |
122 | Arrival Heights | Hut Point Peninsula, Wyspa Rossa | 1,1 | ![]() |
123 | Barwick and Balham Valleys | Ziemia Wiktorii | 279 | ![]() |
124 | Cape Crozier | Wyspa Rossa | 19 | ![]() |
125 | Fildes Peninsula | Wyspa Króla Jerzego, Szetlandy Południowe | 1,8 | ![]() |
126 | Byers Peninsula | Wyspa Livingstona, Szetlandy Południowe | 65,7 | ![]() ![]() |
127 | Haswell Island | Haswell Island | 1 | ![]() |
128 | Western shore of Admiralty Bay (Zachodni brzeg Zatoki Admiralicji) | Wyspa Króla Jerzego, Szetlandy Południowe | 17,5 | ![]() |
129 | Rothera Point | Wyspa Adelajdy | 0,1 | ![]() |
130 | Tramway Ridge (wykreślony) | Erebus, Wyspa Rossa | 0,01 | ![]() |
131 | Canada Glacier | Jezioro Fryxell, Dolina Taylora, Ziemia Wiktorii | 1,47 | ![]() |
132 | Potter Peninsula | Wyspa Króla Jerzego, Szetlandy Południowe | 1,9 | ![]() |
133 | Harmony Point | Wyspa Nelsona, Szetlandy Południowe | 4 | ![]() ![]() |
134 | Cierva Point and offshore islands | Wybrzeże Danco, Półwysep Antarktyczny | 51,8 | ![]() |
135 | North-East Bailey Peninsula | Wybrzeże Budda, Ziemia Wilkesa | 0,5 | ![]() |
136 | Clark Peninsula | Wybrzeże Budda, Ziemia Wilkesa | 12,1 | ![]() |
137 | North-west White Island | McMurdo Sound | 170 | ![]() |
138 | Linnaeus Terrace | Asgard Range, Ziemia Wiktorii | 3,2 | ![]() |
139 | Biscoe Point | Antwerpia, Archipelag Palmera | 2,7 | ![]() |
140 | Parts of Deception Island | Szetlandy Południowe | 1,7 | ![]() |
141 | Yukidori Valley | Langhovde, Lützow-Holm Bay | 3,6 | ![]() |
142 | Svarthamaren | Góry Mühliga-Hofmanna, Ziemia Królowej Maud | 3,8 | ![]() |
143 | Marine Plain | Mule Peninsula, Oaza Vestfold, Ziemia Księżniczki Elżbiety | 23,4 | ![]() |
144 | Chile Bay (Discovery Bay) | Greenwich Island, Szetlandy Południowe | 0,8 | ![]() |
145 | Port Foster | Deception Island, Szetlandy Południowe | 1,9 | ![]() |
146 | South Bay | Doumer Island, Archipelag Palmera | 1 | ![]() |
147 | Ablation Point-Ganymede Heights | Wyspa Aleksandra | 186 | ![]() |
148 | Mount Flora | Zatoka Nadziei, Półwysep Antarktyczny | 0,6 | ![]() |
149 | Cape Shirreff | Wyspa Livingstona, Szetlandy Południowe | 3,47 | ![]() |
150 | Ardley Island | Zatoka Maxwella, Wyspa Króla Jerzego, Szetlandy Południowe | 1,5 | ![]() |
151 | Lions Rump | Wyspa Króla Jerzego, Szetlandy Południowe | 1,3 | ![]() |
152 | Western Bransfield Strait off Low Island | Szetlandy Południowe | 1100 | ![]() |
153 | Eastern Dallmann Bay | Brabant Island, Archipelag Palmera | 710 | ![]() |
154 | Botany Bay | Cape Geology, Ziemia Wiktorii | 2,15 | ![]() |
155 | Cape Evans | Wyspa Rossa | 0,048 | ![]() |
156 | Lewis Bay | Erebus, Wyspa Rossa | 15,2 | ![]() |
157 | Backdoor Bay | Cape Royds, Wyspa Rossa | 0,056 | ![]() |
158 | Hut Point | Wyspa Rossa | 132 | ![]() |
159 | Cape Adare (Przylądek Adare’a) | Wybrzeże Borchgrevinka | ? | ![]() |
160 | Frazier Islands | Windmill Islands, Ziemia Wilkesa | 0,6 | ![]() |
161 | Terra Nova Bay | Morze Rossa | 29,4 | ![]() |
162 | Mawson’s Huts | Zatoka Commonwealthu, Ziemia Jerzego V | ? | ![]() |
163 | Dakshin Gangotri Glacier | Ziemia Królowej Maud | 4,53 | ![]() |
164 | Scullin and Murray Monolites | Ziemia Mac Robertsona | 10 | ![]() |
165 | Edmonson Point | Wood Bay, Morze Rossa | 5,49 | ![]() |
166 | Port-Martin | Ziemia Adeli | 0,2 | ![]() |
167 | Hawker Island | Oaza Vestfold, Wybrzeże Ingrid Christensen, Ziemia Księżniczki Elżbiety | 1,9 | ![]() |
168 | Mount Harding | Grove Mountains, Ziemia Księżniczki Elżbiety | 120 | ![]() |
169 | Amanda Bay | Wybrzeże Ingrid Christensen, Ziemia Księżniczki Elżbiety | 17 | ![]() ![]() |
170 | Marion Nunataks | Wyspa Charcota, Półwysep Antarktyczny | 176 | ![]() |
171 | Narębski Point (Przylądek Narębskiego) | Barton Peninsula, Szetlandy Południowe | 1 | ![]() |
172 | Lower Taylor Glacier and Blood Falls | Dolina Taylora, McMurdo Dry Valleys, Ziemia Wiktorii | 436 | ![]() |
173 | Cape Washington and Silverfish Bay (Przylądek Waszyngtona, Silverfish Bay) | Zatoka Terra Nova, Morze Rossa | 286 | ![]() ![]() |
174 | Stornes, Larsemann Hills | Ziemia Księżniczki Elżbiety | 21 | ![]() ![]() ![]() ![]() |
175 | High Altitude Geothermal sites of the Ross Sea region | Region Morza Rossa | 0,3 | ![]() ![]() |
176 | Rosenthal Islands, Anvers Island, Palmer Archipelago | Antwerpia i sąsiednie wyspy, Archipelag Palmera | 111 | ![]() |
177 | Léonie Islands and South-East Adelaide Island, Antarctic Peninsula | Wyspa Adelajdy i sąsiednie wyspy, Półwysep Antarktyczny | 102,07 | ![]() |
178 | Inexpressible Island and Seaview Bay, Ross Sea | Zatoka Terra Nova, Morze Rossa | 3,31 | ![]() ![]() ![]() |
179 | Parts of Western Sør Rondane Mountains, Dronning Maud Land, East Antarctica | Góry Sør-Rondane na Ziemi Królowej Maud | 35 817 | ![]() |
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Antarctic Protected Areas Database. Antarctic Treaty Secretariat. [dostęp 2024-08-01]. (ang. • hiszp. • niem. • ros.).
Bibliografia
- Status of Antarctic Specially Protected Area and Antarctic Specially Managed Area Management Plans. [w:] The Committee for Environmental Protection [on-line]. Antarctic Treaty Secretariat, 2014. [dostęp 2015-07-08].
- Antarctic Specially Protected Areas List (strona archiwalna)
- Protokół o ochronie środowiska do Układu w sprawie Antarktyki, sporządzony w Madrycie dnia 4 października 1991 r., Dz.U. z 2001 r. nr 6, poz. 52
- Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 8: Antarktyka