Szkielet (anatomia)
![]() | Ten artykuł dotyczy biologii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa. |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Skeletons.png/220px-Skeletons.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Dragonfly-nymph-exoskeleton.jpg/220px-Dragonfly-nymph-exoskeleton.jpg)
Szkielet[1][2][3], układ szkieletowy[2][3], kościec (łac. skeleton, skeletus)[potrzebny przypis] – twarda konstrukcja anatomiczna wchodząca w skład ciała zwierząt[1][2][3].
Szkielet może:
- stanowić miejsce przyczepu mięśni[2][3];
- nadawać ciału kształt[2];
- być osłoną dla narządów[1][2][3].
Zbudowany może być z substancji nieorganicznych lub organicznych[4][3].
Rodzaje szkieletu
Ze względu na funkcję[5]:
- szkielet właściwy – służący do poruszania się organizmu jako miejsce przyczepu i podpory mięśni (np. układ kostny).
- szkielet ochronny – służący do mechanicznej ochrony organizmu lub narządu (muszla, karapaks żółwi)
- szkielet ruchowo-obronny – pełniący obie ww. funkcje (pancerz stawonogów)
Ze względu na położenie[6]:
- szkielet zewnętrzny (egzoszkielet) – na zewnątrz ciała, typowy dla bezkręgowców (stawonogi, mięczaki), u kręgowców zwany szkieletem skórnym, na który składają się płytki kostne, zęby, łuski oraz rogowe wytwory naskórka, jak włosy, dzioby, pazury, rogi
- szkielet wewnętrzny (endoszkielet) – wewnątrz ciała, typowy dla strunowców, w pewnych postaciach również u bezkręgowców
- szkielet somatyczny
- szkielet osiowy (mózgoczaszka, kręgosłup, żebra, mostek, struna grzbietowa)
- szkielet kończyn i obręczy kończyn
- szkielet wisceralny (trzewny)
- szkielet somatyczny
Wewnętrzny szkielet kręgowców bywa nazywane układem kostnym[7].
Specyficznym niesztywnym rodzajem szkieletu jest hydroszkielet[8], czyli system jam ciała wypełnionych płynem nadającym ciału sztywność.
Budowa
Szkielet może być zbudowany z substancji organicznych, nieorganicznych, a także z kombinacji obu rodzajów substancji. Szkielet kręgowców zbudowany jest z kości (różne białka i sole mineralne, np. hydroksyapatyt) i chrząstek (głównie białka) oraz różnych wytworów rogowych (keratyna). Również u głowonogów występuje wewnętrzny szkielet chrzęstny. Szkielet stawonogów, niektórych ameb, wieloszczetów i in. zbudowany jest w dużej mierze z chityny (oskórek), czasem z udziałem substancji mineralnych, jak węglan wapnia (karapaks). Szkielet mięczaków z konchioliny i węglanu wapnia. Szkielet niektórych innych organizmów (otwornice, koralowce sześciopromienne) niemal wyłącznie z węglanu wapnia. Szkieletowe igły gąbek mogą składać się z różnych substancji, takich jak spongina, węglan wapnia, krzemionka[9]. Z kolei szkielet osłonic – tunika – zawiera celulozę.
Szkielet może składać się drobnych, niepołączonych elementów – sklerytów, płytek kostnych albo tworzyć układ narządów. Kościec kręgowców tworzy układ mięśniowo-szkieletowy wraz z mięśniami określanymi jako szkieletowe. Szkielet niektórych zwierząt łączy elementy o różnym pochodzeniu, np. skorupa żółwi jest zbudowana z przekształconych kości klatki piersiowej (żeber, kręgosłupa) i łusek rogowych. Szkieletem nazywane są skorupki protistów z grup będących tradycyjnie obiektem badania zoologii, podczas gdy podobne struktury tzw. protistów roślinnych w zasadzie nie są określane tą nazwą, podobnie jak struktury roślinne zbudowane z tkanki wzmacniającej pełniące rolę analogiczną do szkieletu zwierząt (a także szkieletów wytworów człowieka).
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Szkielet (anatomia) |
![]() | Zobacz hasło szkielet w Wikisłowniku |
Przypisy
- ↑ a b c szkielet, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2012-11-02] .
- ↑ a b c d e f Biologia: słownik encyklopedyczny. Warszawa: Wydawnictwo Europa, 2001, s. 354. ISBN 83-87977-73-X.
- ↑ a b c d e f Marzena Popielarska-Konieczna: Słownik szkolny: biologia. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2003, s. 493. ISBN 83-7389-096-3.
- ↑ Mała encyklopedia PWN. Warszawa: 1974.
- ↑ Czesław Jura: Szkieletowy układ. W: Leksykon biologiczny. Czesław Jura, Halina Krzanowska (red.). Warszawa: Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 1992, s. 671. ISBN 83-214-0375-1.
- ↑ Andrzej Jasiński: Szkieletowy układ kręgowców. W: Leksykon biologiczny. Czesław Jura, Halina Krzanowska (red.). Warszawa: Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 1992, s. 672-674. ISBN 83-214-0375-1.
- ↑ kostny układ, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2012-11-02] .
- ↑ Praca zbiorowa: Tablice biologiczne. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2003, s. 164. ISBN 83-7350-029-4.
- ↑ Czesław Jura: Szkieletowy układ bezkręgowców. W: Leksykon biologiczny. Czesław Jura, Halina Krzanowska (red.). Warszawa: Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 1992, s. 671-672. ISBN 83-214-0375-1.
- PWN: 3983042
- Britannica: science/skeleton
- Treccani: scheletro
- Universalis: squelette
- SNL: skjelett
- Catalana: 0105959, 0233374, 0181343
- DSDE: skelet