Terapia zajęciowa
Terapia zajęciowa – multidyscyplinarna, wspomagająca forma leczenia i rehabilitacji zaburzeń psychicznych lub sensorycznych, niepełnosprawności fizycznej, poznawczej lub poprawy ogólnego stanu zdrowia polegająca na uczestnictwie chorych w różnych formach celowej, produktywnej, zorganizowanej aktywności o charakterze odtwórczym, wytwórczym lub twórczym[1][2][3][4] – zajęcie.
Stosowano nazwy ergoterapia, terapia aktywnością, leczenie pracą, terapia zajęcia. Nazwę „terapia zajęciowa” wprowadził George Edward Barton[5].
Pierwszą książkę na temat terapii zajęciowej, czyli „Studies in Invalid Occupations(inne języki)” wydała Susan Tracy(inne języki) w 1910 roku[6].
Cele
- umożliwienie pacjentom uczestnictwa w codziennych zajęciach[7];
- przeciwdziałanie bierności chorych[1] ;
- porządkowanie dnia uczestników[8];
- zwiększenie poczucia własnej wartości osób biorących udział w zajęciach[4].
Klasyfikacja
Terapię zajęciową można sklasyfikować na rodzaje, metody i techniki. Wyróżniane rodzaje to[9][10] :
- ergoterapia;
- arteterapia;
- socjoterapia.
Wyróżniane formy to[10] :
- frontalna – uczestnicy wykonują jednocześnie tę samą pracę, lecz działają we właściwym sobie tempie;
- grupowa – uczestnicy wykonują zdania o odmiennym poziomie trudności w grupach różnym stopniu usprawnienia;
- indywidualna – uczestnik wykonuje zadania specjalnie dla niego przygotowane.
Klasyfikacja urzędowa i kształcenie
Terapeuta zajęciowy w Klasyfikacji zawodów i specjalności dla potrzeb rynku pracy ma symbol 325907[11]. Oznacza to następujące miejsce w strukturze klasyfikacji zawodów:
- grupa wielka: 3 – technicy i inny średni personel;
- grupa duże: 32 – średni personel do spraw zdrowia;
- grupa średnia: 325 – inny średni personel do spraw zdrowia.
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 13 grudnia 2016 r.[12] do terapeuty zajęciowego przypisany jest IV poziom PRK dla kwalifikacji pełnej, o której mowa w art. 8 pkt 3-6 ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji. Podano również, że ministrem, na wniosek których wprowadzono zawód do klasyfikacji (czyli ministrem właściwym w zakresie danego zawodu, wyznaczonym ze względu na odpowiedni dział administracji rządowej, wskazanym w ustawie z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz.U. z 2022 r. poz. 2512), jest minister właściwy do spraw zdrowia). Zawód przypisano do medyczno-społecznego (Z) obszaru kształcenia. Oznaczono, że typy szkół ponadgimnazjalnych, w których może odbywać się kształcenie to szkoła policealna (2 lata) z zaznaczeniem szczególnych uwarunkowań, czyli kształcenie w szkole dla młodzieży prowadzone wyłącznie w formie stacjonarnej. Kwalifikacje wyodrębnione w zawodzie to świadczenie usług w zakresie terapii zajęciowej (K1). Poziom PRK dla kwalifikacji cząstkowej (kwalifikacji wyodrębnionej w zawodzie) to 4
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 2019 r. w sprawie ogólnych celów i zadań kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego terapeuta zajęciowy w zawodzie wyodrębniono kwalifikację: MED.13. Świadczenie usług w zakresie terapii zajęciowej[13]
Kwalifikacja MED.13 została opisana w Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 maja 2019 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego[14] gdzie przypisano ją do branży opieki zdrowotnej (MED) opisanej w załączniku nr 20 do rozporządzenia.
Wg Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 maja 2019 r. Cele kształcenia w ramach kwalifikacji MED.13 to:
- budowania relacji terapeutycznych z podopiecznym, jego rodziną, środowiskiem i zespołem wielodyscyplinarnym;
- rozpoznawania i diagnozowania potrzeb biopsychospołecznych, stanu funkcjonalnego podopiecznego przez terapeutę zajęciowego we współpracy z zespołem wielodyscyplinarnym;
- planowania indywidualnego i grupowego programu lub planu działań terapeutycznych na podstawie diagnozy terapeutycznej, uwzględniającej możliwości, potrzeby, zainteresowania i sposób funkcjonowania podopiecznego, jego środowisko i specyfikę placówki;
- organizowania działań w zakresie terapii zajęciowej w celu poprawy funkcjonowania fizycznego, psychicznego i społecznego podopiecznego oraz jego integracji społecznej i zawodowej;
- ewaluacji procesu terapeutycznego na podstawie dokumentacji i oceny prowadzonej terapii zajęciowej.
W ramach ICD-9-CM Volume 3(inne języki) terapia zajęciowa ma przydzielony numer 93.83[15]
Terapia zajęciowa dzieci
W terapii zajęciowej dzieci stosuje się koncepcję robić-być-stawać się, podczas realizacji której dziecko nabywa i rozwija umiejętności poprzez angażowanie w wykonywanie zajęć, co powoduje nabywanie i rozwój tożsamości. Prowadzi to do wypełniania ról społecznych co jest czynnikiem poczucia dobrostanu i zdrowia[16].
W terapii zajęciowej dzieci stosuje się terapię skupioną na osobie oraz terapię skupioną na rodzinie[17]
Baza psychologiczna
Podstawą terapii zajęciowej jest psychoterapia zorientowana na klienta wywodząca się z psychologii humanistycznej[18].
Modele praktyki
W terapii zajęciowej stosuje modele praktyki[19]:
- PEO Person - Environment - Occupation Model
- CEMP-E Canadian Model of Occupational Performance - Engagemont
- MOHO Model of Human Occupation
- Model Kawa
Organizacje międzynarodowe
Kształceniem i prowadzeniem terapii zajęciowej zajmują się:
- World Federation of Occupational Therapy, WFOT; [20]
- Council of Occupational Therapists for the European Countries, COTEC[20]
Przypisy
- ↑ a b encyklopedia.pwn.pl ↓.
- ↑ Colman 2019 ↓, s. 770.
- ↑ Misiorek 2019 ↓, s. 1.
- ↑ a b Kulis 2019 ↓, s. 1.
- ↑ Misiorek 2019 ↓, s. 6.
- ↑ Misiorek 2019 ↓, s. 7.
- ↑ Misiorek 2019 ↓, s. 23.
- ↑ Misiorek 2019 ↓, s. 2.
- ↑ Juśkiewicz-Swaczyna ↓.
- ↑ a b Nawrot ↓.
- ↑ Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej > Rynek pracy>Rejestry i bazy>Klasyfikacja zawodów i specjalności
- ↑ Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 13 grudnia 2016 r. w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (Dz.U. z 2016 r. poz. 2094)
- ↑ Dz.U. z 2024 r. poz. 611
- ↑ Dz.U. z 2019 r. poz. 991
- ↑ Online ICD9/ICD9CM codes [online], chrisendres.com [dostęp 2024-04-26] .
- ↑ Kulis 2019 ↓, s. 2.
- ↑ Kulis 2019 ↓, s. 2-4.
- ↑ Bac 2018 ↓, s. 23-25.
- ↑ Bac 2018 ↓, s. 27-38.
- ↑ a b Sienkiewicz-Wilowska 2013 ↓, s. 106.
![]() | Zobacz hasło terapia zajęciowa w Wikisłowniku |
Bibliografia
- terapia zajęciowa, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-09-16] [zarchiwizowane z adresu] .
- Andrew M.A.M. Colman Andrew M.A.M., Słownik psychologii, AnnaA. Cichowicz (tłum.), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, ISBN 978-83-01-15765-4, OCLC 316559028 .
- AnnaA. Misiorek AnnaA. i inni, Współczesna terapia zajęciowa, Warszawa: PZWL, 2019, ISBN 978-83-200-5901-4 .
- AleksandraA. Kulis AleksandraA. i inni, Terapia zajęciowa dzieci, Warszawa: PZWL, 2019, ISBN 978-83-200-5826-0 .
- BarbaraB. Juśkiewicz-Swaczyna BarbaraB., JoannaJ. Biąlkowska JoannaJ., Rola terapii zajęciowej w rehabilitacji, „Szkice Humanistycze”, XV (3–4), 2005, s. 224–229 .
- MagdalenaM. Nawrot MagdalenaM. i inni, Klasyfikacja rodzajów, metod, technik i form terapii zajęciowej [online] [dostęp 2021-09-21] .
- AnetaA. Bac AnetaA., Terapia zajęciowa, Warszawa: PZWL, 2018, ISBN 978-83-200-5127-8 .
- JuliaJ. Sienkiewicz-Wilowska JuliaJ., Terapia zajęciowa w usprawnianiu osób starszych, „EDUKACJA” (3(123)), Instytut Badan Edukacyjnych, 2013, ISSN 0239-6858 [dostęp 2022-02-10] .
- PWN: 3986562
- Britannica: topic/occupational-therapy
- DSDE: ergoterapi