Wanzyr błotny
Atilax paludinosus[1] | |||||
(G. Cuvier, 1829) | |||||
![]() | |||||
Systematyka | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||||
Typ | strunowce | ||||
Podtyp | kręgowce | ||||
Gromada | ssaki | ||||
Podgromada | żyworodne | ||||
Infragromada | |||||
Rząd | drapieżne | ||||
Podrząd | kotokształtne | ||||
Rodzina | mangustowate | ||||
Podrodzina | Herpestinae | ||||
Rodzaj | wanzyr | ||||
Gatunek | wanzyr błotny | ||||
| |||||
| |||||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[19] | |||||
![]() | |||||
Zasięg występowania | |||||
![]() | |||||
| |||||
|
Wanzyr błotny[20], mangusta błotna (Atilax paludinosus) – gatunek drapieżnego ssaka z podrodziny Herpestinae w obrębie rodziny mangustowatych (Herpestidae).
Taksonomia
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1829 roku francuski przyrodnik Georges Cuvier, nadając mu nazwę Herpestes paludinosus[3]. Holotyp pochodził z Przylądka Dobrej Nadziei, w Południowej Afryce[21]. Jedyny żyjący współcześnie przedstawiciel rodzaju wanzyr[20] (Atilax)[21][22][23].
Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają dziesięć podgatunków[23]. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:
Podgatunek | Oryginalna nazwa | Autor i rok opisu | Miejsce typowe |
---|---|---|---|
A. p. macrodon | Atilax macrodon | J.A. Allen, 1924 | Niapu, północno-wschodni Zair[24]. |
A. p. mitis | Herpestes galera mitis | O. Thomas, 1903 | Zegi, jezioro Tana, Etiopia[25]. |
A. p. mordax | Mungos paludinosus mordax | O. Thomas, 1912 | Rzeka Rombashi, na północny zachód od północnego krańca jeziora Niasa, Tanzania[26]. |
A. p. pluto | Herpestes pluto | Temminck, 1853 | Dabocrom i rzeka Boutry, Ghana[27]. |
A. p. robustus | Athylax robustus | J.E. Gray, 1865 | Nil Biały[28]. |
A. p. rubellus | Mungos paludinosus rubellus | O. Thomas & Wroughton, 1908 | Tambarara, dystrykt Gorongoza, na południe od rzeki Zambezi, zachodni Mozambik[29]. |
A. p. rubescens | Mungos paludinosus rubescens | Hollister, 1912 | Kilimandżaro, na wysokości 4000 ft (1219 m), Tanzania[30]. |
* A. p. spadiceus | Atilax paludinosus spadiceus | Cabrera, 1921 | Cape San Juan, Gwinea Równikowa[31]. |
A. p. transvaalensis | Atilax paludinosus transvaalensis | Roberts, 1933 | Mokeetsi, na północ od Tzaneen, północno-wschodni Transwal[32]. |
Etymologia
- Atilax: gr. przedrostek negatywny α „bez”; θυλαξ thulax, θυλακος thulakos „worek”[33].
- paludinosus: nowołac. „bagienny”, od łac. palus, paludis „bagno”[34].
- macrodon: gr. μακρος makros „długi”[35]; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[36].
- mitis: łac. mitis „niegroźny, nieszkodliwy”[37].
- mordax: łac. mordax, mordacis „gryzący”[38].
- pluto: w mitologii rzymskiej Pluton jest władcą podziemi (tj. czarny)[39].
- robustus: łac. robustus „potężny, silny”, od robur, roboris „twarde drewno”[40].
- rubellus: łac. rubellus „czerwonawy, rudawy”, od ruber „czerwony”; przyrostek zdrabniający -ellus[41].
- rubescens: łac. rubescens, rubescentis „czerwonawy, rudawy, zarumieniony”, od rubescere „być czerwonawym”, od ruber „czerwony”[42].
- spadiceus: nowołac. spadiceus „kasztanowo-brązowy”, od łac. spadix, spadicis „koloru kasztana, koloru daktyla”, od gr. σπαδιξ spadix, σπαδικος spadikos „kolory palmy, laur”, od σπαω spaō „zrywać”[43].
- transvaalensis: Transwal (afr. Transvaal), Południowa Afryka[44].
Zasięg występowania
Wanzyr błotny występuje we wschodniej, środkowej, zachodniej i południowej Afryce, zamieszkując w zależności od podgatunku[22][23]:
- A. paludinosus paludinosus – południowa Południowa Afryka.
- A. paludinosus macrodon – Republika Środkowoafrykańska przez Demokratyczną Republikę Konga do Rwandy i Burundi.
- A. paludinosus mitis – Etiopia.
- A. paludinosus mordax – południowa Tanzania.
- A. paludinosus pluto – Senegal na wschód do Nigerii.
- A. paludinosus robustus – Czad, Sudan i Sudan Południowy.
- A. paludinosus rubellus – Malawi, Mozambik i Zimbabwe.
- A. paludinosus rubescens – Uganda, Kenia i północna Tanzania.
- A. paludinosus spadiceus – Kamerun na południe do Gabonu.
- A. paludinosus transvaalensis – Angola i Zambia na południe do północnej Południowej Afryki.
Morfologia
Długość ciała samic 48,7 cm, samców 51,4 cm, długość ogona samic 33–40 cm, samców 31–41 cm, długość tylnej stopy samic 10,7–11,8 cm, samców 11–11,5 cm, długość ucha samic 3,2–3,7 cm, samców 3–4,5 cm; masa ciała samic 2,4–4,1 kg, samców 2,9–4 kg[22]. Niewielkie zwierzę o ciemnobrązowym ubarwieniu z nieco jaśniejszą głową i spodem ciała, przystosowane do ziemno-wodnego trybu życia. Posiada uzębienie przystosowane do miażdżenia twardego pokarmu. Wzór zębowy: I C P M = 36–40[22].
Ekologia
Rozmnaża się dwa razy w roku. W jednym miocie samica rodzi do trzech młodych (zwykle dwa). Gatunek terytorialny, wszystkożerny. Żywi się zwierzętami wodnymi, a w przypadku osuszenia zajmowanego terenu zjada zwierzęta lądowe oraz owoce. Spotykany pojedynczo.
Przypisy
- ↑ Atilax paludinosus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ E.A.W. von Zimmermann: Specimen zoologiae geographicae, quadrupedum domicilia et migrationes sistens. Lugduni Batavorum: Apud Theodorum Haak, et Socios, 1777, s. 487. (łac.).
- ↑ a b G. Cuvier: Le règne animal distribué d’après son organisation, pour servir de base a l’histoire naturelle des animaux et d’introduction a l’anatomie comparée. Wyd. Nouvelle édition rev. et aug. T. 1. Paris: Chez Déterville, 1829, s. 158. (fr.).
- ↑ A. Smith. Contributions to the natural history of South Africa, &c. „Zoological Journal”. 4 (16), s. 437, 1829. (ang.).
- ↑ A. Smith. African Zoology. „South African quarterly journal”. 2, s. 115, 1834. (ang.).
- ↑ J.A. Wagner: Supplementband. W: J.Ch.D. von Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Cz. 2: Die Raubthiere. Erlangen: Expedition des Schreber’schen säugthier- und des Esper’schen Schmetterlingswerkes, 1841, s. 305. (niem.).
- ↑ F. Cuvier: Table générale et méthodique: De toutes les espèces figurées et décrites dans l’Histoire naturelle des Mammifères. W: É. Geoffroy Saint-Hilaire & F. Cuvier: Histoire Naturelle des Mammifères: avec des figures originales, coloriées, dessinées d’aprèsdes animaux vivans. T. 7. Paryż: Chez A. Belin, 1842, s. 3. (fr.).
- ↑ J.E. Gray: List of the specimens of Mammalia in the collection of the British museum. London: The Trustees, 1843, s. 52. (ang.).
- ↑ C.J. Temminck: Esquisses zoologiques sur la côte de Guiné. Ie partie, les mammifères. Leiden: E.J. Brill, 1853, s. 95. (fr.).
- ↑ Gray 1865 ↓, s. 557.
- ↑ Gray 1865 ↓, s. 558.
- ↑ O. Thomas. On a Collection of Mammals from Abyssinia, including some from Lake Tsana, collected by Mr. Edward Degen. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1902 (2), s. 309, 1902. (ang.).
- ↑ O. Thomas & R.Ch. Wroughton. The Rudd exploration of South Africa. – IX. List of mammals obtained by Mr. Grant on the Gorongoza Mountains, Portuguese S.E. Africa. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1908 (2), s. 166, 1908. (ang.).
- ↑ a b O. Thomas. Two new races of mongoose. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eight series. 10 (60), s. 588, 1912. (ang.).
- ↑ N. Hollister. Description of a new water mungoose from East Africa. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 25, s. 1, 1912. (ang.).
- ↑ J.A. Allen. Carnivora collected by the American Museum Congo Expedition. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 47 (3), s. 205, 1924. (ang.).
- ↑ Á. Cabrera. Algunos carnívoros africanos nuevos. „Boletín de la Real Sociedad Española de Historia Natural”. 21, s. 262, 1921. (hiszp.).
- ↑ A. Roberts. Eleven new forms of South African mammals. „Annals of the Transvaal Museum”. 15, s. 266, 1933. (ang.).
- ↑ E. Do LinhE.D.L. San E. Do LinhE.D.L. i inni, Atilax paludinosus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015, wersja 2021-3 [dostęp 2022-04-25] (ang.).
- ↑ a b W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 143. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Atilax paludinosus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2019-09-28].
- ↑ a b c d J.S. Gilchrist, A.P. Jennings, G. Veron, & P. Cavallini (koordynator): Family Herpestidae (Mongooses). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 307. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.).
- ↑ a b c C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 418. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#42350.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#42351.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#42352.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#42358.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#42359.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#42360.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#42361.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#42362.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#42363.
- ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 128, 1904. (ang.).
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 160.
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 130.
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 151.
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 137.
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 139.
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, pluto [dostęp 2022-04-25] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, robustus [dostęp 2022-04-25] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, rubellus [dostęp 2022-04-25] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, rubescens [dostęp 2022-04-25] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, spadiceus [dostęp 2022-04-25] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, transvaalensis [dostęp 2022-04-25] .
Bibliografia
- J.E. Gray. A revision of the genera and species of Viverrine animals (Viverridae) founded on the collection in the British Museum. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1864, s. 502–579, 1864. (ang.).
- Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 1, Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 1–256, OCLC 637083062 (ang.).
- W. Nocon: Atilax paludinosus. (on-line), Animal Diversity Web, 1999. [dostęp 2007-12-31]. (ang.).
- D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Atilax paludinosus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-04-25].
- J.S. Zijlstra: Home. Hesperomys project. [dostęp 2022-04-25]. (ang.).
- The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).