Winobluszcz
Winobluszcz pięciolistkowy | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | winoroślowce | ||
Rodzina | winoroślowate | ||
Rodzaj | winobluszcz | ||
Nazwa systematyczna | |||
Parthenocissus Planch. Monogr. Phan. 5: 447. Oct 1887[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Parthenocissus quinquefolia (L.) Planch[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/2015_Winobluszcz_tr%C3%B3jklapowy_01.jpg/220px-2015_Winobluszcz_tr%C3%B3jklapowy_01.jpg)
Winobluszcz, dzikie wino (Parthenocissus Planch.) – rodzaj silnie rosnących pnączy należących do rodziny winoroślowatych (Vitaceae). Obejmuje 13[4][5]–15[6] gatunków. Większość (10 z nich) występuje w Azji wschodniej i południowej od Pakistanu po Japonię[4] z centrum zróżnicowania w Chinach, gdzie obecnych jest 9, z czego 6 gatunków jest endemitami tego kraju[5]. W Ameryce Północnej występują trzy gatunki rodzime[6]. Rośliny te występują na terenach skalistych i w lasach, wspinając się w nich wysoko na drzewa[7].
Kilka gatunków wykorzystywanych jest jako pnące rośliny ozdobne[8], w wielu krajach dziczejąc, m.in. poza zasięgiem rodzaju w południowej i środkowej Europie oraz północno-zachodniej Afryce[4]. W Polsce występują w uprawie i jako zdziczałe: winobluszcz trójklapowy P. tricuspidata, winobluszcz pięciolistkowy P. quinquefolia i wyodrębniany z niego czasem winobluszcz zaroślowy P. inserta[9].
Morfologia
- Pokrój
- Drewniejące pnącza osiągające do 20 m wysokości[7] z rozgałęzionymi wąsami czepnymi zakończonymi zwykle przylgami, wyrastającymi z węzłów naprzeciw liści[5][8].
- Liście
- Sezonowe[7], pojedyncze, zwykle klapowane, lub złożone – trójlistkowe, lub dłoniastozłożone z 5, rzadziej 7 listków[5][8].
- Kwiaty
- Drobne, skupione są w wierzchotkach wyrastających naprzeciw liści lub w wiechach wyrastających na końcach pędów. Kwiaty są obupłciowe, 5-krotne. Kielich jest 5-ząbkowy, korona składa się z 5 wolnych płatków, pręcików jest 5. Dysk miodnikowy jest niepozorny, rzadko z 5 miodnikami. Pojedynczy słupek jest okazały[5][8].
- Owoce
- Kuliste jagody, zwykle czarne lub fioletowe[7], zawierające od 1 do 4 nasion[5][8].
Systematyka
Jeden z 14 rodzajów w obrębie podrodziny Viticoideae Eaton w rodzinie winoroślowatych (Vitaceae)[2].
- Wykaz gatunków[4]
- Parthenocissus dalzielii Gagnep.
- Parthenocissus feddei (H.Lév.) C.L.Li
- Parthenocissus henryana (Hemsl.) Graebn. ex Diels & Gilg
- Parthenocissus heptaphylla (Planch.) Britton
- Parthenocissus laetevirens Rehder
- Parthenocissus quinquefolia (L.) Planch. – winobluszcz pięciolistkowy
- Parthenocissus renukae Anto & Pradeep
- Parthenocissus semicordata (Wall.) Planch.
- Parthenocissus sichuanensis Y.F.Deng
- Parthenocissus suberosa Hand.-Mazz.
- Parthenocissus tricuspidata (Siebold & Zucc.) Planch. – winobluszcz trójklapowy, w. japoński
- Parthenocissus vicaryana (Kurz) H.B.Naithani
- Parthenocissus vitacea (Knerr) Hitchc.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2012-02-01] (ang.).
- ↑ a b Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2012-02-01]. (ang.).
- ↑ a b c d e Parthenocissus Planch.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-01-30].
- ↑ a b c d e f Zhiduan Chen, Jun Wen: Parthenocissus Planchon. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-01-30].
- ↑ a b Parthenocissus Planchon. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-01-30].
- ↑ a b c d Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 345. ISBN 0-333-73003-8.
- ↑ a b c d e Włodzimierz Seneta, Jakub Dolatowski: Dendrologia. Warszawa: Wydawnictwa Naukowe PWN, 1997. ISBN 83-01-12099-1.
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 127, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- EoL: 71164
- Flora of China: 124105
- Flora of North America: 124105
- GBIF: 3039188
- identyfikator iNaturalist: 50280
- IPNI: 1717-1
- ITIS: 28601
- NCBI: 3606
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:297016-2
- Tela Botanica: 101444
- identyfikator Tropicos: 40002156
- USDA PLANTS: PARTH3
- identyfikator taksonu Fossilworks: 264931
- CoL: 6J8R