Witold Urbanowicz (generał)
![]() | Ten artykuł dotyczy lotnika. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku. |
17 zwycięstw | |||
![]() | |||
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 30 marca 1908 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 17 sierpnia 1996 | ||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1932–1946 | ||
Siły zbrojne |
| ||
Formacja | |||
Jednostki | 1 pułk lotniczy | ||
Stanowiska | dowódca: dywizjon 303, | ||
Główne wojny i bitwy | II wojna światowa, | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
| |||
|
Witold Aleksander Urbanowicz (ur. 30 marca 1908 w Olszance, zm. 17 sierpnia 1996 w Nowym Jorku) – generał brygady, pilot Wojska Polskiego, podpułkownik (ang. Wing Commander) Królewskich Sił Powietrznych, as myśliwski, pamiętnikarz, dowódca dywizjonu 303.
Życiorys
Witold Aleksander Urbanowicz urodził się 30 marca 1908 w Olszance koło Suwałk, w rodzinie Antoniego, rolnika, i Bronisławy z Jurewiczów. Był najmłodszym z czwórki rodzeństwa[1]. 1 września 1925 roku rozpoczął naukę w Korpusie Kadetów Nr 2 w Modlinie, a od następnego roku w Chełmnie[2].
Maturę zdał w Korpusie Kadetów w 1930 roku i 16 października wstąpił do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie, którą ukończył w 1932 roku, w wieku 24 lat (VI promocja, 34. lokata). Jako podporucznik obserwator został skierowany do służby w nocnym dywizjonie bombowym 1 pułku lotniczego w Warszawie, został przydzielony do 213 eskadry niszczycielskiej nocnej. W 1933 roku ukończył kurs pilotażu, a następnie Kurs Wyższego Pilotażu w Grudziądzu, po czym został przeniesiony do lotnictwa myśliwskiego[3]. Już jako pilot latał w eskadrach: 113, a następnie 111 „Kościuszkowskiej”. Po tym, jak drugą z nich przeniesiono tymczasowo do bazy przy granicy z ZSRR z zadaniem odpędzania samolotów rozpoznawczych WWS naruszających polską przestrzeń powietrzną, Urbanowicz miał w sierpniu 1936 roku zaliczyć swe pierwsze zwycięstwo w walce powietrznej (gdy ponawiane ostrzeżenia nie dały rezultatu, miał zestrzelić samolot, prawdopodobnie rozpoznawczy R-5, tłumacząc później, że odpowiedział na wrogi ogień)[4] . Ten i inne incydenty, w których zachował bezkompromisową, „niedyplomatyczną” postawę (m.in. srogie potraktowanie Willego Messerschmitta, przyłapanego na szpiegowaniu w pobliżu polskiego hangaru wojskowego) zadecydowały o przeniesieniu go do szkolnictwa – do Dęblina na stanowisko instruktora pilotażu (gdzie otrzymał swój przydomek – „Kobra”). Wielu znanych pilotów z okresu II wojny światowej zdobyło pierwsze szlify pod jego okiem. 1 marca 1935 roku został awansowany na porucznika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1935 roku i 36. lokatą w korpusie oficerów aeronautyki[5]. W marcu 1939, w tym samym stopniu i starszeństwie, zajmował 61. lokatę w korpusie oficerów lotnictwa, grupa liniowa[6]. Pełnił wówczas służbę w Szkole Podchorążych Lotnictwa – Grupa Liniowa na stanowisku dowódcy II plutonu 3. eskadry I dywizjonu[7].
Wojna zastała Urbanowicza w trakcie ćwiczeń w powietrzu w szkole w Dęblinie. Latając na starym myśliwcu P.7a (w grupie „Ułęż”, wraz z innymi instruktorami ze szkoły), mimo starć z nieprzyjacielem nad Dęblinem i Ułężem, nie zdołał strącić żadnej niemieckiej maszyny. Gdy jego samolot został zniszczony na ziemi, dostał rozkaz doprowadzenia grupy podchorążych do Rumunii, skąd miał odebrać rzekomo dostarczone tam samoloty Morane-Saulnier MS.406 i Hurricane. Wobec niedostarczenia do Rumunii samolotów, Urbanowicz wrócił z granicy do kraju w celu kontynuowania walki. Pochwycony przez oddział Armii Czerwonej, uciekł wraz z dwoma podoficerami tego samego wieczora i po trzech dniach dołączył do swojego oddziału w Rumunii. Został internowany w obozie w Slatinie, skąd niebawem przetransportowano go do Francji[8]. W Istres zakwaterowano go wraz z oddziałem w prymitywnych barakach, nie dając większych nadziei na rychły udział w walce z Niemcami, wobec czego w końcu stycznia 1940 roku Urbanowicz znalazł się w grupie pilotów, która przyjęła zaproszenie wstąpienia do brytyjskich dywizjonów RAF-u i przeniósł się do Wielkiej Brytanii. Podczas tzw. "buntu podchorążych", którzy odmówili złożenia przysięgi na wierność królowi angielskiemu, został włączony w skład grupy mediacyjnej. Jedną z przyjętych hipotez zachowania podchorążych było podejrzenie, że działają pod wpływem Urbanowicza. Ostatecznie spór został zakończony polubownie, bez wpływu na dalszą karierę Witolda Urbanowicza i podchorążych[9]. W Wielkiej Brytanii otrzymał numer służbowy RAF 76735[10].
4 lipca 1940 roku trafił na przeszkolenie w 1 School of Army Cooperation w Old Sarum[11], dalsze szkolenie lotnicze kontynuował w 6 Operational Training Unit (OTU)[12]. Początkowo został przydzielony do dywizjonu 302[13], następnie trafił do 601 dywizjonu myśliwskiego RAF. Jako pilot 601 dm, Urbanowicz rozpoczął 4 sierpnia loty operacyjne w bitwie o Anglię. 8 sierpnia strącił pierwszego Messerschmitta Bf 110[11], ale zwycięstwo to nie zostało zaliczone do oficjalnej statystyki z uwagi na brak oficjalnego raportu z walki oraz sprzeczności w dokumentacji wykonanych lotów przez 601 dm[14]. Został przeniesiony do 145. dywizjonu myśliwskiego RAF, gdzie 11 sierpnia zestrzelił kolejnego Messerschmitta Bf 109. 12 sierpnia zestrzelił jeszcze Ju 88[15]. 21 sierpnia objął dowództwo eskadry „A” w polskim dywizjonie 303[16]. 6 września strącił Bf 109, którego pilotował Hauptmann Joachim Schlichting, dowódca III./JG 27. 7 września, będąc wciąż w randze porucznika, mimo oporów części dowództwa Polskich Sił Powietrznych, został mianowany dowódcą dywizjonu 303 po ciężko poparzonym w walce majorze Krasnodębskim[17]. Tego dnia w ataku na klucz około 40 bombowców strącił Dorniera Do 17 i prawdopodobnie kolejnego Bf 109[18]. 15 września, w dniu uważanym przez wielu za decydujący o wyniku bitwy o Anglię, prowadząc atak dywizjonu na osłanianą przez myśliwce formację 60 bombowców, zaliczył zestrzelenie kolejnych dwóch Do 17[19]. 18 września, z rąk gen. Władysława Sikorskiego, otrzymał Krzyż Srebrny Virtuti Militari[20]. 26 września strącił Heinkla He 111[21], by nazajutrz osiągnąć swój rekordowy wynik 4 samolotów zestrzelonych jednego dnia – 2 Ju 88, Bf 109 i Bf 110[22]. Powtórzył to osiągnięcie w trzy dni później, strącając trzy „109-ki” i jednego Do 17[23]. 22 października zdał dowództwo dywizjonu 303 por. Hennebergowi[24].
![Urbanowicza w styczniu 1944 r. z generałem dywizji [[Claire Chennault|Claire Lee Chennault]], dowódcą 14. Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych.](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Witold_Urbanowicz_11_January_1944_342-FH_000711.jpg/220px-Witold_Urbanowicz_11_January_1944_342-FH_000711.jpg)
Przez pewien czas pracował w dowództwie 11 Grupy Myśliwskiej. Następnie zajął się organizacją 1 Polskiego Skrzydła Myśliwskiego (w jego skład weszły dywizjony 303, 306 i 308)[25], od 15 kwietnia do 30 maja 1941 dowodził tą jednostką[26]. Nie był jednak popularny wśród polskich władz lotniczych i w czerwcu 1941 został odsunięty od latania i wysłany do USA z serią odczytów dla Polonii amerykańskiej w celu naboru ochotników do wojska. Następnie służył w szkolnictwie lotniczym w Wielkiej Brytanii, po czym jesienią 1942 roku został oddelegowany do Waszyngtonu na stanowisko zastępcy attaché lotniczego przy polskiej ambasadzie[27].
We wrześniu 1943 roku Urbanowicz ochotniczo wstąpił (jako gość) do amerykańskiej 14 Armii Lotniczej walczącej na froncie chińskim. Po krótkotrwałym pobycie w dywizjonach 16 i 74, 23 października 1943 został przydzielony do słynnego dywizjonu 75 (75th Fighter Squadron) 23 Grupy Lotniczej, znanego jako „Latające Tygrysy”. Jako pilot tej jednostki, latając na samolocie P-40N Kittyhawk, Polak zasłużył się w bitwie pod Changde, eskortował bombowce i samoloty transportowe. 11 grudnia nad lotniskiem w Nanchang zestrzelił 2 samoloty japońskie (te zestrzelenia zostały oficjalnie uznane)[28]. Prawdopodobnie były to samoloty Nakajima Ki-43[29].
W grudniu 1943 Urbanowicz powrócił do Wielkiej Brytanii by po krótkim okresie pracy sztabowej zostać ponownie polskim attaché lotniczym w Waszyngtonie. Gdy w lipcu 1945 roku rząd Stanów Zjednoczonych cofnął uznanie Rządowi Polskiemu na Uchodźstwie, płk Urbanowicz przyleciał do okupowanych Niemiec. W październiku 1945 roku został przeniesiony w stan nieczynny. W 1946 roku został mianowany podpułkownikiem[30].
Po zwolnieniu ze służby pozostał w Stanach Zjednoczonych, gdzie przez rok pracował jako statystyk w American Overseas Airlines (AOA), a od listopada 1946 roku do czerwca 1947 roku sekretarz zarządu Związku Chrześcijańskiej Młodzieży Męskiej w Nowym Jorku. W drugiej połowie 1947 roku jako przedstawiciel AOA i YMCA przebywał w Polsce. Odwiedził wówczas również rodzinną Olszankę i Suwałki, gdzie spotkał się z młodzieżą gimnazjum i Szkoły Podstawowej nr 1. Jak wspominał, w czasie pobytu w Polsce czterokrotnie zatrzymywany był przez funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, udało mu się jednak uniknąć więzienia i wyjechać za granicę[31] .
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Mundur_p%C5%82k._Urbanowicza.jpg/220px-Mundur_p%C5%82k._Urbanowicza.jpg)
Osiadł wraz z rodziną w Nowym Jorku, gdzie w następnych latach pracował w American Airlines, Eastern Airlines i Republic Aviation jako „production control executive”. Władze RP na uchodźstwie mianowały go pułkownikiem ze starszeństwem z 1 stycznia 1964 roku[31] . W 1973 roku przeszedł na emeryturę. Do 1994 był konsultantem w amerykańskim przemyśle lotniczym. W czerwcu 1991 roku przyjął ofertę przyjazdu do kraju. 11 listopada 1995 roku, podczas kolejnej wizyty, Prezydent RP Lech Wałęsa mianował go generałem brygady[30].
Zmarł w szpitalu amerykańskich weteranów na Manhattanie. Pochowany na cmentarzu Our Lady of Czestochowa w Doylestown, Pensylwania, USA[32].
Osobny artykuł: Lista Bajana.
Witold Urbanowicz zasłynął jako dowódca najlepszego dywizjonu myśliwskiego bitwy o Anglię w jej decydującej fazie. Z wynikiem 15 pewnych i jednego prawdopodobnego zestrzelenia jako jedyny Polak znalazł się w pierwszej dziesiątce najskuteczniejszych pilotów alianckich tej bitwy. Według oficjalnej statystyki, z wynikiem 17 pewnych i jednego prawdopodobnego zestrzelenia, znajduje się na drugim miejscu na liście najskuteczniejszych polskich asów myśliwskich (za Stanisławem Skalskim). Sam Urbanowicz podawał inną liczbę swoich zwycięstw powietrznych. Tak pisał na ten temat: „Pytano mnie nieraz o moje konto zestrzeleń w czasie II Wojny. Różne źródła podają różne cyfry, więc przedstawiam stan faktyczny. W bitwie o Wielką Brytanię zestrzeliłem 17 samolotów, na Dalekim Wschodzie 11, z czego 6 samolotów w czasie walk, natomiast 5 samolotów podczas ataków na lotniska japońskie w Chinach i na Tajwanie, w momencie ich startu lub lądowania. Po powrocie z Chin w roku 1944 dokumenty złożyłem w Polskim Inspektoracie Lotnictwa w Londynie”[33]. Był mistrzem pilotażu. Sam twierdził, że nigdy żadna wroga kula nie trafiła w jego samolot[34]. Miał także doskonały ogląd sytuacji w powietrzu („Dla mnie pułkownik Urbanowicz był jak swami [hinduski mistrz] – wyznał jeden z amerykańskich pilotów 75 Dyw. – Po walce wymieniał tyle szczegółów, że wierzyć się nie chciało. Widział wszystko, co się zdarzyło i co każdy z nas robił”).
Urbanowicz opublikował kilka książek, poświęconych wspomnieniom z wojny (Początek jutra – Kraków 1966, Świt zwycięstwa – Kraków 1971, Ogień nad Chinami – Kraków 1963)[35].
Współpraca z komunistycznym wywiadem
17 sierpnia 1947 roku Urbanowicz wypłynął na pokładzie MS „Batory” do Polski. Oficjalnie zamierzał odwiedzić rodzinę oraz zebrać informacje do odczytów w USA o sytuacji w Polsce. Jego pobyt w Polsce znalazł się w zainteresowaniu komunistycznego Urzędu Bezpieczeństwa. Wg informacji zawartych w dokumentach przechowywanych w Instytucie Pamięci Narodowej Urbanowicz został zatrzymany w Warszawie w nocy z 4 na 5 października w wyniku awantury w restauracji „Europejska”[36]. Zgodnie z oświadczeniem Urbanowicza, było to pierwsze z czterech zatrzymań. Ostatnie miało miejsce 25 listopada w Gdańsku. Podczas kontroli celnej w jego bagażu znaleziono obraz, który nie podlegał wywiezieniu z terenu Polski. 1 grudnia opuścił areszt ale ceną za to było podpisanie deklaracji o zachowaniu w tajemnicy treści rozmów z przedstawicielami II Oddziału Sztabu Generalnego WP oraz zobowiązania do współpracy z II Oddziałem jako współpracownik o pseudonimie „Lok”[37].
Na terenie USA z Urbanowiczem w marcu 1948 roku współpracę nawiązał mjr Alfons Olkiewicz. Oficer komunistycznego wywiadu oceniał, że Urbanowicz jest krytycznie nastawiony do środowiska Polonii oraz że, z powodów osobistych, nienawidzi rządu na uchodźstwie[38]. Materiały przekazywane przez Urbanowicza oceniano jako niskiej wartości ale otrzymywał za nie wynagrodzenie aby stworzyć mu materialne warunki do rozbudowy jego kontaktów w amerykańskim przemyśle lotniczym[39].
W listopadzie 1949 roku przeprowadzono ostatnią rozmowę z Urbanowiczem przed powrotem Olkiewicza do Polski. W 1951 roku miała miejsce dekonspiracja część siatki wywiadowczej na skutek przejścia na stronę Amerykanów pracownika attache wojskowego w Waszyngtonie co zamroziło kontakty rezydentury z agenturą na terenie USA. W 1957 roku przystąpiono do odtwarzania polskiej siatki wywiadu na terenie Stanów Zjednoczonych. Oficerowie wywiadu byli świadomi, że Urbanowicz może nie być zainteresowany wznowieniem współpracy – jego sytuacja materialna uległa znacznej poprawie, a deklarowane poglądy oscylowały w kierunku antykomunistycznych. Dodatkowo w 1958 roku przeszedł na stronę USA płk Paweł Montar, który wiedział o współpracy Urbanowicza z wywiadem komunistycznej Polski[40].
18 listopada 1958 roku teczka współpracownika Lok została zniszczona. Urbanowicz został objęty rozpracowaniem wstępnym o kryptonimie CX-3 jako osoba podejrzana o współpracę z wywiadem amerykańskim. Rozpracowanie Urbanowicza zakończono w 1967 roku z braku możliwości nawiązania z nim kontaktu[41].
Upamiętnienia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Szko%C5%82a_Filialna_w_Olszance_2.jpg/220px-Szko%C5%82a_Filialna_w_Olszance_2.jpg)
W 2006 roku Szkoła Podstawowa w Olszance przyjęła imię generała[42]. 15 października 2010 szkoły wchodzące w skład Zespołu Szkół nr 3 w Suwałkach, tj. Gimnazjum nr 5 z Oddziałami Integracyjnymi oraz IV Liceum Ogólnokształcące przyjęły imię generała brygady pilota Witolda Urbanowicza. 19 października 2018 r. został patronem Szkoły Podstawowej nr 11 z Oddziałami Integracyjnymi w Suwałkach[43].
Od 27 stycznia 2011 roku imię gen. bryg. pil. Witolda Urbanowicza nosi 4 Skrzydło Lotnictwa Szkolnego w Dęblinie[44].
Wizerunek pilota został umieszczony na samolocie myśliwskim MiG-29 nr 40 z 23 Bazy Lotnictwa Taktycznego[45]. Samolot uległ zniszczeniu w katastrofie 4 marca 2019[46].
9 listopada 2017 r. został patronem ulicy na terenie dzielnicy Bemowo w Warszawie w miejsce gen. Sylwestra Kaliskiego[47], jednak już 7 grudnia 2018 Naczelny Sąd Administracyjny przywrócił ulicy (wraz z kilkudziesięcioma innymi zmienionymi nazwami ulic) dawną nazwę gen. Sylwestra Kaliskiego[48][49].
29 czerwca 2024 r. suwalskiemu lotnisku nadano nazwę „Lotnisko Suwałki imienia gen. bryg. pil. Witolda Urbanowicza”[50].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari – 23 grudnia 1940 – nr 8820[51][52]
- Krzyż Walecznych „za czyny męstwa i odwagi wykazane w wojnie rozpoczętej 1 września 1939 roku” czterokrotnie – 1940
- Medal Lotniczy – trzykrotnie
- Polowa Odznaka Pilota
- Zaszczytny Krzyż Lotniczy[52]
- brytyjski Zaszczytny Krzyż Lotniczy – 30 października 1940[52]
- amerykański Medal Lotniczy – 1944
- chiński Krzyż Lotniczy – 1944
Przypisy
- ↑ Sikora 2014 ↓, s. 158.
- ↑ Czmur, Wójcik 2003 ↓, s. 197–198.
- ↑ Pawlak 2009 ↓, s. 117.
- ↑ Wawer 2012 ↓.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 3 z 4 marca 1935 roku, s. 15.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 215.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 474.
- ↑ Sikora 2014 ↓, s. 159.
- ↑ Sojda, Śliżewski, Hodyra 2016 ↓, s. 70-72.
- ↑ Krzystek 2012 ↓, s. 589.
- ↑ a b Sikora 2014 ↓, s. 160.
- ↑ Zieliński, Matusiak, Gretzyngier 2015 ↓, s. 248.
- ↑ Sojda, Śliżewski, Hodyra 2016 ↓, s. 87-88.
- ↑ Gretzyngier, Matusiak 2007 ↓, s. 34.
- ↑ Sikora 2014 ↓, s. 161.
- ↑ Sojda, Śliżewski, Hodyra 2016 ↓, s. 93.
- ↑ Zieliński 2003 ↓, s. 8.
- ↑ Zieliński 2003 ↓, s. 9.
- ↑ Zieliński 2003 ↓, s. 10.
- ↑ Zieliński 2003 ↓, s. 11.
- ↑ Zieliński 2003 ↓, s. 12.
- ↑ Zieliński 2003 ↓, s. 11-12.
- ↑ Zieliński 2003 ↓, s. 14.
- ↑ Zieliński 2003 ↓, s. 17.
- ↑ Śliżewski 2022 ↓, s. 34.
- ↑ Śliżewski 2022 ↓, s. 71.
- ↑ Gapa i 2'2014 ↓, s. 140.
- ↑ C.C. Molesworth C.C., Rekiny nad Chinami, Warszawa: MAGMUM, 2002, ISBN 83-85852-74-3 , s. 203.
- ↑ Sikora 2014 ↓, s. 163.
- ↑ a b Czmur, Wójcik 2003 ↓, s. 198.
- ↑ a b Legenda polskich skrzydeł 2008 ↓.
- ↑ [https://web.archive.org/web/20230328115731/https://www.niebieskaeskadra.pl/?control=8&id=2001&title=witold-urbanowicz Witold Urbanowicz]. Błękitna Eskadra. [dostęp 2023-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-03-28)]. (pol.).
- ↑ Cyt. z: Witold Urbanowicz, Świt zwycięstwa, Wydawnictwo Znak, Kraków 1971, s. 318.
- ↑ Witold Urbanowicz, Ogień nad Chinami, Wydawnictwo Znak, Kraków 1963, s. 35.
- ↑ Witold Urbanowicz w bazie WorlCat. WorlCat. [dostęp 2023-06-07]. (ang.).
- ↑ Gapa i 2'2014 ↓, s. 142.
- ↑ Gapa i 2'2014 ↓, s. 143-144.
- ↑ Gapa i 2'2014 ↓, s. 144.
- ↑ Gapa i 2'2014 ↓, s. 145-146.
- ↑ Gapa i 2'2014 ↓, s. 149.
- ↑ Gapa i 2'2014 ↓, s. 150.
- ↑ Dowódca słynnego Dywizjonu 303 współpracował z komunistycznym wywiadem. Polskie Radio Białystok. [dostęp 2023-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-06-13)]. (pol.).
- ↑ Historia szkoły. Szkoła Podstawowa nr 11. [dostęp 2023-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-01-30)]. (pol.).
- ↑ Decyzja Nr 9/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 stycznia 2011 r. w sprawie nadania imienia patrona 4 Skrzydłu Lotnictwa Szkolnego (Dziennik Urzędowy MON Nr 2 z 2011 r., poz. 19).
- ↑ Myśliwce z portretami wybitnych pilotów. polska-zbrojna.pl, 1 marca 2015. [dostęp 2016-01-31]. (pol.).
- ↑ MiG-29 rozbił się na Mazowszu, pilot w szpitalu [AKTUALIZACJA] - Defence24 [online], www.defence24.pl [dostęp 2019-03-04] (pol.).
- ↑ Zarządzenie Zastępcze Wojewody Mazowieckiego z dnia 9 listopada 2017 r. w sprawie nadania nazwy ulicy, „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”, Warszawa, dnia 10 listopada 2017 r., poz. 10101.
- ↑ Niechlubna zmiana nazwy ulicy gen. Sylwestra Kaliskiego [online], Cyfrowe Archiwum Bemowa – Twoja Historia Dzielnicy [dostęp 2019-03-06] .
- ↑ 44 zdekomunizowane nazwy ulic w Warszawie powrócą na swoje miejsce! [online], kom-pol.org, 11 grudnia 2018 [dostęp 2019-03-06] .
- ↑ Anna Gryza-Aneszko: Suwalskie lotnisko oficjalnie nosi imię pilota gen. bryg. pil. Witolda Urbanowicza. Suwałki Nasze Miasto, 29.06.2024. [dostęp 2024-07-29].
- ↑ ŁukomskiŁ. G. ŁukomskiŁ., PolakP. B. PolakP., SuchcitzS. A. SuchcitzS., Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945, Koszalin 1997, s. 524 .
- ↑ a b c Urbanowicz, Witold – TracesOfWar.com [online], www.tracesofwar.com [dostęp 2022-05-01] .
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- Stefan Czmur, Waldemar Wójcik: Generałowie w stalowych mundurach. Warszawa-Poznań: Dom Wydawniczy „Bellona” i Redakcja Czasopism Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej, 2003. ISBN 83-11-09587-6.
- Robert Gretzyngier, Wojtek Matusiak: Polacy w obronie Wielkiej Brytanii. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2007. ISBN 978-83-7301-946-1. OCLC 189476159.
- Tadeusz Jerzy Krzystek, [Anna Krzystek]: Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii w latach 1940-1947 łącznie z Pomocniczą Lotniczą Służbą Kobiet (PLSK-WAAF). Sandomierz: Stratus, 2012. ISBN 978-83-61421-59-7. OCLC 276981965.
- Jerzy Pawlak: Absolwenci Szkoły Orląt: 1925-1939. Warszawa: Retro-Art, 2009. ISBN 83-87992-22-4. OCLC 69472829.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
- Piotr Sikora: Asy polskiego lotnictwa. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2014. ISBN 978-83-7020-560-7. OCLC 903323906.
- Grzegorz Sojda, Grzegorz Śliżewski, Piotr Hodyra: Ci cholerni Polacy! : Polskie Siły Powietrzne w Bitwie o Anglię. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2016. ISBN 978-83-7020-625-3. OCLC 1004941915.
- Grzegorz Śliżewski: Karmazynowy błękit nieba : działania bojowe 1 Polskiego Skrzydła Myśliwskiego w 1941 roku. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2022. ISBN 978-83-8229-493-4. OCLC 1346344885.
- Józef Zieliński, Wojtek Matusiak, Robert Gretzyngier: Polscy lotnicy w Bitwie o Anglię. Warszawa: Bellona, 2015. ISBN 978-83-11-13984-8. OCLC 924759692.
- Józef Zieliński: 303 Dywizjon Myśliwski Warszawski im. Tadeusza Kościuszki. Warszawa: Bellona, 2003. ISBN 83-11-09630-9. OCLC 830493548.
- Grzegorz Śliżewski, Grzegorz Sojda. Jeżeli przyjąć, że Urbanowicz pracował dla nas.... „Gapa”. Nr 2/2014. 9, 2014. GRETZA - Robert Gretzyngier. ISSN 2084-6754. OCLC 839253043.
- Biografia i zestrzelenia Witolda Urbanowicza
- Postacie polskich lotników
- Zbigniew Wawer. Bolszewik nad Polską. „Uważam Rze Historia”. 5, sierpień 2012. ISSN 2084-8633.
- Generał brygady pilot Witold Urbanowicz legenda polskich skrzydeł. Muzeum Okręgowe w Suwałkach, 2008. [dostęp 2017-01-06].
- PWN: 3991632