Wojciech Bąk
![]() Popiersie poety przed budynkiem ówczesnego Gimnazjum Męskiego w Ostrowie (obecnie I Liceum Ogólnokształcące) | |||
Data i miejsce urodzenia | 23 kwietnia 1907 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 30 kwietnia 1961 | ||
Dziedzina sztuki | liryka, dramat, esej | ||
Epoka | dwudziestolecie międzywojenne, II wojna światowa, współczesność | ||
Odznaczenia | |||
![]() | |||
|
Wojciech Bąk (ur. 23 kwietnia 1907 w Ostrowie Wielkopolskim, zm. 30 kwietnia 1961 w Poznaniu) – polski pisarz, prozaik i poeta, tworzący głównie w ramach liryki religijnej.
Życiorys
Był absolwentem Gimnazjum Męskiego w Ostrowie Wielkopolskim oraz filologii polskiej i filozofii ścisłej Uniwersytetu Poznańskiego. Działał w ostrowskim Towarzystwie Tomasza Zana. Debiutował nagrodzonym przez „Wiadomości Literackie” tomikiem Brzemię niebieskie. Publikował w „Skamandrze”, „Wiadomościach Literackich”. 4 listopada 1937 roku, na wniosek Polskiej Akademii Literatury, został odznaczony Srebrnym Wawrzynem Akademickim[1]. Do 1939 roku był nauczycielem poznańskich szkół średnich, m.in. Liceum św. Marii Magdaleny[2].
Okres okupacji spędził w Warszawie. Posługiwał się pseudonimem Konrad Wallen. W 1944 roku został wywieziony na roboty przymusowe do Niemiec. W czasie alianckiego nalotu został ranny w głowę. Wiersze napisane w trakcie wojny opublikował w 1946 w tomikach Piąta ewangelia i Syn ziemi.
Po powrocie do Poznania redagował, wraz z Jarosławem Iwaszkiewiczem, „Życie Literackie” (1945–1946). W latach 1945–1947 lat był prezesem oddziału poznańskiego Związku Literatów Polskich, w 1945 otrzymał nagrodę literacką miasta Poznania, a w 1949 nagrodę Episkopatu Polski. Po szczecińskim zjeździe Związku Literatów Polskich w 1949 roku, na którym przyjęto socrealizm jako obowiązujący kierunek literacki, publikacja religijnej poezji Bąka stała się niemożliwa. Od 1946 roku był też atakowany na łamach „Woli Ludu”[3].
W czerwcu 1950 roku na warszawskim zjeździe Związku Literatów Polskich zapowiedział zamiar wygłoszenia przemówienia o niszczeniu przez Żydów literatury i kultury polskiej, a następnie popełnienia samobójstwa. Wyprowadzony z sali, być może przez pracowników UB, został zamknięty w szpitalu psychiatrycznym. Pobyt w tym zakładzie, podczas którego był bity, poważnie osłabił jego zdrowie. Wypuszczony pół roku później, stał się niewygodny dla poznańskiego środowiska kulturalnego; uznano go za antysemitę, podejrzany był także jego homoseksualizm[niezrozumiałe]. 18 maja 1952 roku został zatrzymany i ponownie zamknięty w szpitalu psychiatrycznym w Dziekance. Niektórzy członkowie poznańskiego ZLP rozpoczęli starania o jego ubezwłasnowolnienie, jednak w kwietniu 1953 Bąk, na podstawie orzeczenia komisji lekarskiej, został wypuszczony ze szpitala. W maju 1953 roku został usunięty ze związku (przywrócono mu członkostwo po październiku 1956, jednak wówczas sam z niego zrezygnował)[3].
W 1956 wydawnictwo Pallotinum opublikowało jego tom poezji Modlitewnik, następne tomiki wydawał m.in. PAX. Jednak prześladowania i inwigilacja Bąka trwały nadal (w 1960 roku był więziony), a sam poeta odizolował się od otoczenia. Zmarł 30 kwietnia 1961 roku w niejasnych okolicznościach[3].
Tworzący jako pisarz katolicki, po kilkuletnim przygotowaniu pod koniec życia stał się członkiem parafii ewangelicko-augsburskiej w Poznaniu. Mimo konwersji, został pochowany na cmentarzu przy ul. Lutyckiej, od 1982 roku jego prochy spoczywają na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, kwatera 229-3-14[3][4].
W 2016 roku poeta i redaktor naczelny Zeszytów Poetyckich, Dawid Jung, apelował o uhonorowanie pośmiertne Wojciecha Bąka[5].
Obecnie przyznawana jest Nagroda Poetycka im. Wojciecha Bąka.
Publikacje
Poezja
- Brzemię niebieskie 1934
- Śpiewna samotność 1936
- Monologi anielskie 1938
- Piąta ewangelia 1946
- Syn ziemi 1946
- Dłonie z wiatru 1948
- Modlitewnik 1956
- Poezje 1958
- Zastygłe chwile 1958
- Psalmy Dawidowe 1979
- Pieśni brewiarza rzymskiego 1979
- W Samotności 1997 – antologia, red. Roman Bąk
Proza
- Twarze 1948
Dramat
- Jerzy i Barbara 1936
- Tyberiusz 1937
- Sługa don Kichota 1947
- Święty Franciszek
- Piłat. Proces Chrystusa 1983
Eseje, rozważania
- Szkice 1960
- Wyznania i wyzwania 1968
- O Bogu – Człowieku i apostołach 1971
Przypisy
- ↑ M.P. z 1937 r. nr 257, poz. 407 „za szerzenie zamiłowania do literatury polskiej”.
- ↑ Marek Rezler: Sylwetki zasłużonych poznaniaków. Biogramy historyczne. W: Wielka Księga Miasta Poznania. Wyd. 1. Poznań: Dom Wydawniczy „Koziołki Poznańskie”, 1994, s. 729. ISBN 83-901625-0-4..
- ↑ a b c d Krzysztof Masłoń. Nic prócz rękopisów nie wezmę. „Rzeczpospolita”, 20.04.2002. [dostęp 2010-03-21].
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: BĄKOWIE, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-12-17] .
- ↑ DawidD. Jung DawidD., Informacjelokalne – Poeta w gnieźnieńskiej „psychuszce” [online] [dostęp 2017-01-01] .
Bibliografia
- JanJ. Szturc JanJ., Ewangelicy w Polsce. Słownik biograficzny XVI–XX wieku, Bielsko-Biała: Augustana, 1998, ISBN 83-85970-50-9, OCLC 835742676 .
- praca zbiorowa, Ostrów Wielkopolski – dzieje miasta i regionu, Poznań 1990.
- Witold Banach, Ostrów pod znakiem pegaza, Ostrów Wielkopolski 2005.
- TomaszT. Pyzik TomaszT., Twórczość poetycka Wojciecha Bąka, Ostrów Wielkopolski: Muzeum Miasta Ostrowa Wielkopolskiego, 2007, ISBN 978-83-88480-49-2, OCLC 233499457 .
- Tomasz Sikorski: Bal maskowy. Wojciech Bąk (1907-1961). Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 2016, s. ss. 499. ISBN 978-83-64277-64-1.
Linki zewnętrzne
- A. Nowaczewski, Wiersze jak namiot