Zaharije Orfelin
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 1726 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 19 stycznia 1785 | ||
Narodowość | serbska | ||
Dziedzina sztuki | literatura | ||
|
Zaharije Orfelin (ur. 1726 w Vukovarze, zm. 19 stycznia 1785 w Nowym Sadzie) – serbski działacz kulturalny, poeta, historyk, rytownik, kaligraf, tłumacz oraz autor utworów teologicznych i dydaktycznych - popularyzował stosowanie w piśmiennictwie języka słowianoserbskiego.
Działalność
Do najważniejszych utworów Orfelina zaliczany jest poemat Płacz Serbii (1761), uważany za najlepszy serbski tekst poetycki swej epoki[1]. Jest to barokowy utwór alegoryczny o wymowie antyaustriackiej, pisany trzynastozgłoskowym wierszem, którego wzór został zaczerpnięty z polskiej tradycji literackiej[1].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Bogorodica_bodjanska_%28Orfelin%29.jpg/200px-Bogorodica_bodjanska_%28Orfelin%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Sv._Petar_i_Pavle_%28Orfelin%29.jpg/200px-Sv._Petar_i_Pavle_%28Orfelin%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Knez_Lazar_%28Orfelinov_bakrorez%29.jpg/200px-Knez_Lazar_%28Orfelinov_bakrorez%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Kru%C5%A1edol_%28Orfelin%29.jpg/200px-Kru%C5%A1edol_%28Orfelin%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Hilandar_%28Orfelin%29.jpg/200px-Hilandar_%28Orfelin%29.jpg)
Orfelin wydał w 1768 roku w Wenecji „Slavenoserbski magazin”, uważany za pierwsze czasopismo serbskie[1] oraz pierwsze w ogóle czasopismo południowosłowiańskie[2], choć ostatecznie ukazał się tylko jeden numer. Na łamach pisma został zamieszczony tekst, będący manifestem programowym Orfelina, deklarujący potrzebę oświecenia narodu, demokratyzacji kultury po to, by nauka, literatura i filozofia wyszła z kręgu uczonych i służyła potrzebom zwykłych ludzi.
Dążąc do demokratyzacji języka, Orfelin próbował w tekstach zamieszczonych na łamach „Magazynu Słowianoserbskiego” zbliżyć język literacki (którym był język cerkiewnosłowiański) do żywej mowy. Efektem starań było powstanie tzw. języka słowianoserbskiego, w którym prócz elementów języka cerkiewnosłowiańskiego oraz cech zaczerpniętych z dialektów serbskich, znalazło się też dużo zapożyczeń z języka rosyjskiego.
W 1772 roku Orfelin opublikował w Wenecji Żywot Piotra Wielkiego, obszerny utwór historyczny portretujący rosyjskiego cara jako wzór monarchy oświeconego i nowoczesnego.
Orfelin pisał również teksty dydaktyczne, takie jak pierwszy serbski elementarz, opublikowany w 1767 roku (II wydanie ukazało się drukiem w 1797) czy pierwszy serbski podręcznik do łaciny. Jest również autorem teologicznego utworu Księga przeciw papiestwu rzymskiemu, który pozostał w rękopisie[2] oraz nieopublikowanego drukiem dzieła naukowego poświęconego botanice (Wielki zielnik serbski).
Orfelin był również wyróżniającym się rytownikiem i kaligrafem, który pozostawił po sobie wiele miedziorytów przedstawiających postacie z serbskiej historii.
Przypisy
Bibliografia
- Józef Magnuszewski (red): Mały słownik pisarzy zachodniosłowiańskich i południowosłowiańskich. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973, s. 345–346.
- Marian Jakóbiec: Literatury narodów Jugosławii. W: Dzieje literatur europejskich. T. 3. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991, s. 197.
- PWN: 3951648
- Hrvatska enciklopedija: 45452