Zdzisław Kozień
![]() Fotografia nagrobna Zdzisława Kozienia | |||
Data i miejsce urodzenia | 4 grudnia 1924 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 25 marca 1998 | ||
Zawód | aktor | ||
Lata aktywności | ok. 1943–1989 | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
| |||
|
Zdzisław Kozień (ur. 4 grudnia 1924 w Krakowie, zm. 25 marca 1998 w Rzeszowie) – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Tomb_of_Kozie%C5%84_family_at_Wilkowyja_Cemetery_in_Rzesz%C3%B3w_1.jpg/240px-Tomb_of_Kozie%C5%84_family_at_Wilkowyja_Cemetery_in_Rzesz%C3%B3w_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Memorial_plaque_to_Zdzis%C5%82aw_Kozie%C5%84_at_the_wall_of_Old_Cemetery_in_Rzesz%C3%B3w.jpg/240px-Memorial_plaque_to_Zdzis%C5%82aw_Kozie%C5%84_at_the_wall_of_Old_Cemetery_in_Rzesz%C3%B3w.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/Andrejkow_zdzis%C5%82aw_kozie%C5%84.jpg/240px-Andrejkow_zdzis%C5%82aw_kozie%C5%84.jpg)
Życiorys
Urodził się i wychował w Krakowie, gdzie występował w dziecięcym chórze, a później w czasach okupacji rozpoczął pracę artystyczną jako aktor amator na scenie Wojska Polskiego[1][2]. W latach 1948–1952 występował w Teatrze Kolejarza w Krakowie[3][2].
Od roku 1953 był związany z Teatrem im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie, gdzie zadebiutował rolą Zbyszka Dulskiego w Moralności pani Dulskiej[2]. W 1955 zdał aktorski egzamin eksternistyczny[2], wiążąc się ze sceną rzeszowską na 19 lat. Stworzył tam wiele wybitnych kreacji aktorskich, m.in. gnuśnego Spodka, jednej z najzabawniejszych postaci Snu nocy letniej, Cześnika Raptusiewicza w Zemście, Czepca w Weselu, Grabca w Balladynie, Antonia w Weselu Figara, weneckiego senatora i ojca Desdemony – Brabancjo w Otellu, majora Wołdemara Hawryłowicza w Fantazym, Piotra w Wojnie i pokoju czy Wojewody w Mazepie[1].
Swoją zawodową pozycję budował na scenach wrocławskich, gdzie w latach 1972–1982 pracował w Teatrze Polskim i Współczesnym grając w takich spektaklach jak Popiół i diament, Anna Livia, Kartoteka, Iwona, księżniczka Burgunda, Ambasador, Matka[3], a za swoje kreacje wrocławska publiczność kilkukrotnie go nagradzała Złotą Iglicą (1977, 1978) i Srebrną Iglicą (1982). W 1975 za rolę epizodyczną w Księżniczce Turandot w reż. Henryka Tomaszewskiego otrzymał nagrodę Towarzystwa Miłośników Wrocławia.
Od 1983 ponownie występował w Rzeszowie, gdzie pracował także w Estradzie, gdzie zetknął się m.in. z Anną German. Powrócił na rzeszowską scenę Siemaszkowej w takich spektaklach jak Emigranci, Pieszo i Porwanie Sabinek[2].
Po epizodzie jako Ulek w nagrywanym w Bieszczadach westernie Rancho Texas (1958) na wiele lat filmowcy o nim zapomnieli. Sukcesem okazała się rola nieuleczalnie chorego trenera boksu w Skazanym (1976) Andrzeja Trzosa Rastawieckiego u boku Wojciechowi Pszoniaka, za którą zdobył nagrodę na festiwalu w San Sebastian w kategorii „najlepsza rola męska”, pokonując Gregory Pecka; nagrody nie odebrał w Hiszpanii, dopiero po zakończonym festiwalu mógł zgłosić się po nią do Warszawy[3].
Ważnym epizodem była rola ojca Agnieszki, zadającego córce istotne pytania o sens jej poczynań i mobilizującego ją do dalszych działań w Człowieku z marmuru (1976) Andrzeja Wajdy. W komedii Andrzeja Kondratiuka Big Bang (1986) o lądujących na zapadłej wsi kosmitach, których mieszkańcy chcą godnie i po staropolsku przywitać wystąpił jako naukowiec.
Na srebrnym ekranie telewidzowie polubili Kozienia przede wszystkim jako porucznika Antoniego Zubka w popularnym serialu kryminalnym 07 zgłoś się (1978–1981) oraz w roli króla Zygmunta Starego w serialu historycznym Królowa Bona (1980) Janusza Majewskiego. Na koncie Zdzisława Kozienia znajduje się około czterdziestu filmów, nawet najmniejsze role to popis aktorstwa realistycznego, opartego na psychologicznie pogłębionym warsztacie[1].
Odznaczony został m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem 40-lecia Polski Ludowej, Medalem za Odrę, Nysę, Bałtyk oraz Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945[4]. W lipcu 1986 wyróżniony wpisem do „Księgi zasłużonych dla województwa rzeszowskiego”[5].
Był dwukrotnie żonaty. Zmarł 25 marca 1998 w Rzeszowie w wyniku choroby nowotworowej[6]. Został pochowany na Cmentarzu Wilkowyja w Rzeszowie (sektor 38, rząd 10, grób nr 2)[7]. W Teatrze im. Wandy Siemaszkowej znajduje się popiersie aktora, a Mała Scena nosi jego imię[8]. W Rzeszowie na osiedlu Nowe Miasto znajduje się również ulica nazwana imieniem artysty.
Filmografia
- 1958: Rancho Texas – Ulek
- 1973: Droga – szef komitetu przeciwpowodziowego
- 1976: Skazany – Zygmunt Bielczyk
- 1976–1981: 07 zgłoś się – porucznik Antoni Zubek (odc. 1-14)
- 1976: Człowiek z marmuru – ojciec Agnieszki
- 1976: Kradzież – ojciec Mirosława Maciejewskiego
- 1976: Romans prowincjonalny
- 1976: Zanim nadejdzie dzień – porucznik Stelmach
- 1976: Znaki szczególne – członek kierownictwa budowy portu (odcinek 2, 3 i 5)
- 1977: Czysta chirurgia – chirurg
- 1977: Wesołych świąt – dygnitarz
- 1978: Sto koni do stu brzegów – Zdanowicz
- 1978: Wśród nocnej ciszy – lekarz
- 1979: Janek – dyrektor szkoły
- 1979–1981: Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy – książę Antoni Henryk Radziwiłł, namiestnik Wielkiego Księstwa Poznańskiego (odcinek 1 i 2)
- 1979: Niewdzięczność – ordynator
- 1979: Wściekły – oficer Komendy Głównej MO
- 1980: Królowa Bona – Zygmunt I Stary
- 1980: Kto za?
- 1980: Misja – republikanin (odcinek 6)
- 1980: Pałac – ksiądz
- 1980: Polonia Restituta – ksiądz wygłaszający kazanie na ambonie
- 1980: Smak wody – Józef Szary
- 1981: Karabiny – Zdanowicz
- 1981: Okolice spokojnego morza – kadrowiec Polskiej Żeglugi Morskiej
- 1981: Przypadki Piotra S.
- 1981: Wolny strzelec – Stolarek
- 1982: Dom – dyrektor FSO
- 1982: Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny – Zygmunt I Stary
- 1982: Polonia Restituta – Augustyn Łosiński, biskup kielecki (odcinek 1)
- 1982: Popielec – Mateusz
- 1982: Przeklęta ziemia – proboszcz
- 1983: Dzień kolibra – dyrektor szkoły
- 1983: Piętno – stary Bolesław Mazur
- 1983: Szaleństwa panny Ewy – Stanisław Mudrowicz
- 1984: 1944
- 1984: Alabama – ojciec Bożeny
- 1984: Baryton – detektyw podsłuchujący Taviatiniego
- 1984: Pan na Żuławach – Bronisław Klimowicz
- 1984: Porcelana w składzie słonia – Pan Bóg
- 1984: Szaleństwa panny Ewy – Stanisław Mudrowicz
- 1984: Trzy młyny – biskup (odcinek 3)
- 1984: Trzy stopy nad ziemią – brygadzista Ewald Zyman
- 1985: Sezon na bażanty – ojciec Pawła
- 1985: Temida – obrońca Rumienia
- 1986: Big Bang – naukowiec
- 1986: Kino objazdowe – leśniczy
- 1986: Republika nadziei – hrabia Szembek
- 1986: W zawieszeniu – ksiądz Kambroń
- 1986: Złota mahmudia – rybak Georgi
- 1987: Dorastanie – robotnik Henryk Zabielski
- 1987: Sonata marymoncka – Orzechowski
- 1987: Zdaniem obrony – Markiewicz, dyrektor Teatru Polskiego w Cieszynie
- 1988: Akwen Eldorado – dyrektor PGR
- 1988: Gwiazda Piołun – pop
Nagrody
- 1976: Nagroda za rolę męską w filmie Skazany na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku
- 1976: Nagroda aktorska na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Sebastián za rolę w filmie Skazany
Przypisy
- ↑ a b c Marek Kalita (2019-07-02): Zdzisław Kozień – zanim został aktorem, śpiewał przed Hitlerem. nowiny24.pl. [dostęp 2019-06-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-02)]. (pol.).
- ↑ a b c d e Janusz R. Kowalczyk (2013-03-25), 15 lat temu zmarł Zdzisław Kozień [online], „Rzeczpospolita” [dostęp 2013-03-25] [zarchiwizowane z adresu 2019-07-02] (pol.).
- ↑ a b c SJ (2018-12-04): Zdzisław Kozień – niezapomniany porucznik Zubek. Podkarpacka Historia. [dostęp 2018-12-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-02)]. (ang.).
- ↑ Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, str. 611.
- ↑ Wpisani do „Księgi zasłużonych dla województwa rzeszowskiego”. „Nowiny”. Nr 168, s. 3, 19-22 lipca 1986.
- ↑ Tygodnik Życie na Gorąco nr 38, 17 września 2015, s. 35.
- ↑ Zdzisław Kozień. grobonet.erzeszow.pl. [dostęp 2023-05-06].
- ↑ Wielcy artyści rzeszowskiego teatru – Zdzisław Kozień. e-teatr.pl.
Linki zewnętrzne
- Zdzisław Kozień w bazie filmpolski.pl
- Zdzisław Kozień, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby) [dostęp 2021-04-09] .
- Zdzisław Kozień w bazie IMDb (ang.)
- Zdzisław Kozień w bazie Filmweb
- Zdzisław Kozień na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”
- PWN: 3926749
- ETP: 6523
- FilmPolski.pl: 112032