1709
Milenijum: | 2. milenijum |
---|---|
Vjekovi: | 17. vijek – 18. vijek – 19. vijek |
Decenija: | 1670-e 1680-e 1690-e – 1700-e – 1710-e 1720-e 1730-e |
Godine: | 1706 1707 1708 – 1709 – 1710 1711 1712 |
Gregorijanski | 1709. (MDCCIX) |
Ab urbe condita | 2462. |
Islamski | 1120–1121. |
Iranski | 1087–1088. |
Hebrejski | 5469–5470. |
Bizantski | 7217–7218. |
Koptski | 1425–1426. |
Hindu kalendari | |
• Vikram Samvat | 1764–1765. |
• Shaka Samvat | 1631–1632. |
• Kali Yuga | 4810–4811. |
Kineski | |
• Kontinualno | 4345–4346. |
• 60 godina | Yin Zemlja Vo(l) (od kineske Ng.) |
Holocenski kalendar | 11709. |
p • r • u | |
Podrobnije: Kalendarska era |
Godina 1709. (MDCCIX) bila je redovna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u subotu po julijanskom kalendaru.
Događaji
Januar/Siječanj – Mart/Ožujak
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Winter1709.png/150px-Winter1709.png)
- Zima 1708/09. u Evropi se smatra najhladnijom u 500 godina.
- U Francuskoj je zavladala glad, broj mrtvih se procenjuje na 600.000. U kombinaciji sa troškovima rata, dolazi do finansijske krize.
- 2. 1. - Rat za špansko nasleđe (RzŠN): Francuzi prepuštaju Gent saveznicima na čelu sa Marlboroughom i Eugenom Savojskim.
- 13. 1. - Mogulski car Bahadur Shah I je kod Hyderabada pobijedio svog polubrata Muhammad Kam Bakhsha, koji umire sutradan.
- 15. 1. - Pošto su carski vojnici, protestanti iz Hessen-Kassela, zauzeli Bolonju, papa Klement XI. prihvata ultimatum i dozvoljava prolaz carske vojske; takođe priznaje Habsburga "Karla III" za legitimnog naslednika Španije.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Venice_frozen_lagoon_1708.jpg/150px-Venice_frozen_lagoon_1708.jpg)
- januar - Abraham Darby I proizveo sirovo željezo putem koksa umjesto drvenog uglja, što je važan korak prema Industrijskoj revoluciji.
- 17. 1. - RzŠN: Francuzi napuštaju i Brugge - gube Španjolsku Nizozemsku (Belgiju).
- 18. 1. - Veliki severni rat (VSR), Švedska invazija Rusije: Šveđani su zauzeli Veprik nedaleko od Kijeva. Usled jake zime i ruske politike spržene zemlje, Šveđani gube mnogo ljudi.
- 1/2. 2. - Britanski pomorac Woodes Rogers na jednom od otoka Arhipelaga Juan Fernandez u Pacifiku pronalazi i spašava nasukanog škotskog gusara Alexandera Selkirka, a što je događaj koji će kasnije postati predložak za znameniti roman Robinson Crusoe.
- 8 i 21. 2. - Švedski kralj Karlo XII. odnosi pobede kod Opošnje i Krasnokutsk-Gorodnoja
- 15. 2. - Završen je građanski rat u Kraljevini Kongo, Pedro IV je ovladao celom zemljom.
- 19. 2. - Umro japanski šogun Tokugawa Tsunayoshi, nasleđuje ga nećak Ienobu (do 1712).
- 28. 3. - Johann Friedrich Böttger obavestio kralja u Drezdenu o otkriću načina proizvodnje porcelana - Böttger je sarađivao sa, prošle godine preminulim, Ehrenfried Walther von Tschirnhausom.
April/Travanj – Jun/Lipanj
- 20. 4. - RzŠN: Opsada Alicantea završena franko-španskim zauzećem grada.
- 23. 4. - VSR: Bitka kod Sokolke, nedaleko od Poltave: švedski strateški neuspeh.
- 21. 4. - Persijski safavidski vicekralj Kandahara Gurgin-han, takođe i gruzinski kartlijski monarh Giorgi XI, ubijen od strane paštunskog poglavara Mirwais Hotaka, koji zatim vlada nezavisno u kandaharskoj oblasti (do smrti 1715).
- 29. 4. - RzŠN: Jacques Cassard odbranio od Engleza konvoj sa žitom iz Tunisa za Marsej, čime je Provansa spašena od gladi.
- 2. 5. - VSR: Šveđani su okružili Poltavu.
- 6. 5. - Umro mletački dužd Alvise II Mocenigo, naslediće ga Giovanni II Cornaro (do 1722).
- 7. 5. - RzŠN: Bitka kod La Gudine: španske burbonske snage potukle anglo-portugalsku vojsku.
- maj - Savatije Ljubibratić, raniji zahumski mitropolit i poglavar crkve u Boki kotorskoj, obaveštava vernike u Dalmaciji o svom izboru za "državnog arhijereja" po dopuštenju mletačkog dužda[1]
- maj - novembar - U Englesku stiže 13.000 izbeglica (Poor Palatines) sa srednje Rajne - dolazi do rasprave o imigraciji, neki su kasnije preseljeni u Irsku i Ameriku.
- 28. 5. - RzŠN: na pregovorima o miru Hagu, saveznici su nepopustljivi - "Nema mira bez Španije", traže da Filip V napusti zemlju, čak i da Luj XIV zarati protiv svog unuka ako to ovaj ne bi učinio. Luj 7. juna odbacuje ultimatum.
- 28. 6. - VSR: Dresdenski ugovor: obnovljen savez između Frederika IV, kralja Danske-Norveške i Augusta Jakog, vladara Saksonije i Poljske-Litvanije, protiv Švedske.
Jul/Srpanj – Septembar/Rujan
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Marten%27s_Poltava.jpg/250px-Marten%27s_Poltava.jpg)
- 2 - 17. 7. - VSR: Susret trojice kraljeva, Pruske, Danske i Saksonije, u Potsdamu i Berlinu: Pruska, ipak, ne želi ući u rat.
- 8. 7. - Veliki sjeverni rat: Bitka kod Poltave u kojoj ruske snage pod carem Petrom Velikim razbijaju švedsku vojsku kralja Karla XII te tako konačno zaustavljaju švedski pokušaj osvajanja Rusije; bitka, u kojoj je gotovo cjelokupna švedska vojska prisiljena na predaju, predstavlja prekretnicu rata i kraj Švedske kao evropske velesile; kralj Karlo XII, pak, uspijeva pobjeći i pronaći utočište na području Osmanskog Carstva, u Bender u današnjoj Moldaviji/Transnistriji.
- 11. 7. - Predaja u Perevoločnoj: švedski gen. Adam Ludwig Lewenhaupt sa 12.000 vojnika se predaje Rusima.
- 27. 7. - Japanski car Higashiyama abdicira, nasleđuje ga sin Nakamikado (do 1735) - car je u ovo vreme samo figura.
- 28. 7. - RzŠN: Posle mesec dana opsade Tournaia, Francuzi napuštaju varoš i povlače se u citadelu.
- 28. 7. - VSR: U Drezdenu sklopljen dansko-saksonski savez.
- leto - Patrijarh Kalinik otvara u Skoplju spor protiv Masfud-age iz Krive reke koji ga je držao 30 dana u prištinskom zindanu; u septembru odlazi u Carigrad gde je izvadio hućum protiv muteselima Tahir-paše Mahmudbegovića, koji su mu iznuđavali novac.[2]
- avgust - Kralj Stanisław Leszczyński napustio Poljsku (vratiće se 1733-36), a ulaze saksonske trupe ranijeg kralja Augusta.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Bataille_Malplaquet.jpg/250px-Bataille_Malplaquet.jpg)
- 11. 9. - RzŠN: Bitka kod Malplaqueta je najkrvavija bitka stoleća i Pirova Marlboroughova pobeda nad maršalom Villarsom na severu Francuske, gde pobednici imaju duplo više žrtava od poraženih.
- septembar - U Ljubljani se nalazi dvorska komisija koja ispituje uzroke čestih nemira u Lici, Krbavi pa i Karlovačkom generalatu - Srbi se žale na upravu Komore, traže priključenje generalatu, isto misle i Hrvati.[4] Karlovački graničari su se bunili ove godine zbog neisplaćenog "lena".[5]
Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Great_Northern_War_Part2.png/180px-Great_Northern_War_Part2.png)
- 8. 10. - Torunjski ugovor: obnovljen savez između Rusije i Poljske-Litvanije, ponovo pod vlašću Augusta II (do 1733).
- 12. 10. - Odlučeno o osnivanju rudarskog grada u Meksiku, kasnije poznatog kao Chihuahua.
- 20. 10. - RzŠN: Saveznici zauzeli Mons.
- 22. 10. - VSR: Kopenhagenski ugovor: obnovljen rusko-danski savez protiv Švedske.
- 29. 10. - Prvi Barijerski ugovor: Britanci pristaju na holandsku kontrolu južne Nizozemske, kako bi ih zadržali u ratu.
- 30. 10. - Mojsije Petrović posvećen u Peći za mitropolita dabrobosanskog - u Sarajevo stiže oko 19. novembra ali kratko se zadržava.
- novembar (krajem oktobra po j.k.) - Crkveni sabor u Peći, prisutan je i crnogorski vladika Danilo.[6]
- 6. 11. - VSR: Rusi započinju opsadu Rige - zauzimaju je u julu.
- 12. 11. - VSR: Danska armija se iskrcava u švedskoj Skaniji, cilj im je Helsingborg (poraženi u martu).
- novembar - Sički ratnik Banda Singh Bahadur zauzeo mogulsku provincijsku prestonicu Samanu u Pandžabu.
- decembar - U portugalskom Brazilu završen Rat Emboabasa oko posedovanja nalazišta zlata.
- 22. 12. - RzŠN: Gusarska ekspedicija Woodesa Rogersa zarobila španski galeon Nuestra Señora de la Encarnación y Desengaño blizu Donje Kalifornije, tri dana kasnije ne uspeva zauzeti mnogo veći brod Nuestra Señora de Begoña.
Kroz godinu
- Johann Maria Farina (Giovanni Maria Farina) započinje proizvodnju Kolonjske vode vode u Kelnu.
- Obnovljena habsburška Tajna konferencija, sada je stalna sa osam članova na čelu sa dvorskim kancelarom, prvi oblik ministerijalne vlade.[7]
- Građanski sloj prigovara budimskom episkopu što je samo ove godine primio 3980 forinti za venčanice i milostinju.[8]
- Razbojnici udarili kontribuciju na Vukovar, Nuštar i druga naselja.[9]
- Kuga zahvatila velike delove Ugarske.[10], takođe i srednje Evrope.
- Iguman Hadži Visarion i bratstvo manastira Rakovice obnovili, "bez fermana", kosmajski manastir Tresije[11].
- Umro bački episkop Stevan Metohijac.
- U Beču podignut Theater am Kärntnertor.
- Nicholas Rowe priredio komade Williama Shakespearea u šest tomova, što se smatra prvim modernim izdanjem.
- U istočnom delu Ferganske doline nastaje Kokandski kanat: Šahruh-bej se osamostalio od Buhare (kanat traje do 1876).
- Umro kralj Ayutthaye Suriyenthrathibodi, nasleđuje ga Thai Sa (do 1733).
- Herkulaneum otkriven tokom kopanja bunara - masovnija iskopavanja od 1737.
Rođenja
- Glavni članak: :Kategorija:Rođeni 1709.
- 24. 2. - Jacques de Vaucanson, pronalazač automata († 1782)
- 28. 3. - Aleksej Razumovski, ruski maršal († 1771)
- 2. 6. - Josip Betondić, pjesnik († 1764)
- 8. 8. - Tokugawa Ietsugu, šogun Japana († 1716)
- 10. 8. - Jean-Jacques Lefranc de Pompignan, polihistor († 1784)
- 18. 9. - Samuel Johnson, književnik i leksikograf († 1784)
- 29. 12. - Elizabeta, ruska carica († 1762)
- Vasilije Petrović Njegoš, vladika crnogorski († 1766)
Smrti
- Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1709.
- 20. 1. - Père de la Chaise, jezuit, ispovjednik Louisa XIV (* 1624)
- 24. 1. - George Rooke, britanski admiral flote (* 1650)
- 9. 2. - François-Louis de Bourbon-Conti, francuski knez i general (* 1664)
- 19. 2. - Tokugawa Tsunayoshi, japanski šogun (* 1646)
- 1. 4. - Henri-Jules de Bourbon-Condé, knez Condé (* 1643)
- 2. 4. - Giovanni Battista Gaulli, slikar (* 1639)
- 21. 4. - Đorđe XI od Kartlija, gruzinski kralj, guverner Kandahara (* 1651)
- 6. 5. - Alvise II Mocenigo, mletački dužd (* 1628)
- 6. 5. - Vicko Bujović, pisac, pomorac (* 1660)
- 29. 6. - Antoine Thomas, jezuitski misionar i astronom u Kini (* 1644)
- 31. 8. - Andrea Pozzo, jezuitski arhitekta i slikar (* 1642)
- 4. 9. - Jean-François Regnard, komediograf (* 1655)
- 2. 10. - Ivan Mazepa, bivši zaporoški hetman (* 1639)
- 8. 11. - Dimitrije Rostovski, episkop, svetac (* 1651)
- 1. 12. - Abraham a Sancta Clara, nemački propovednik (* 1644)
- 8. 12. - Thomas Corneille, pisac, leksikograf, akademik (* 1625)
- Suriyenthrathibodi, kralj Ajutaje
Reference
- ↑ Istorija s. n. IV-2, 46
- ↑ Istorija s. n. IV-1, 535
- ↑ The Spanish Succession 1709 Arhivirano 2020-01-26 na Wayback Machine-u. spanishsuccession.nl
- ↑ Istorija s. n. IV-1, 71
- ↑ Istorija s. n. IV-1, 76
- ↑ Oslobođenje Crne Gore. rastko.rs
- ↑ Historija n. J. II, 865
- ↑ Historija n. J. II, 1154
- ↑ Istorija s. n. IV-1, 60
- ↑ Istorija s. n. IV-1, 84-5
- ↑ Istorija s. n. IV-1, 538
- Literatura
- Historija naroda Jugoslavije II, Školska knjiga Zagreb, 1959
- Istorija srpskog naroda, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), drugi tom (IV-2)
Vanjske poveznice
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/15px-Commons-logo.svg.png)
1709 na Wikimedijinoj ostavi