Şenkaya
Şenkaya | |
---|---|
![]() | |
![]() İlçe sınırları haritası | |
Ülke | Türkiye |
İl | Erzurum |
Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
İdare | |
• Kaymakam | Abdullah Kurt |
• Belediye başkanı | Görbil Özcan (CHP) |
Rakım | 1850 m |
Nüfus (2018) | |
• Toplam | 18.281 |
• Kır | - |
• Şehir | - |
Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
Posta kodu | 25360 |
İl alan kodu | 442 |
İl plaka kodu | 25 |
Resmî site Şenkaya Belediyesi |
Şenkaya, Erzurum ilinin bir ilçesi ve bu ilçenin merkezidir.
Tarihçe
Şenkaya'nın eski adı Ortuli / Örtülü olarak bilinir. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Ortuli (اورتولی) olarak geçer.[2] Ancak bu yer adının Osmanlıca yazılışı Ortavuli / Ortauli olarak da okunabilir. Nitekim Erzurum Ansiklopedisi'nde Örtülü Kilisesi'nin adı Ortauli Kilisesi olarak da yazılmıştır.[3] Ortauli (ორთაული) Gürcüce bir yer adı olup "orta" / "ormta" (ორთა / ორმთა: iki tepe) birleşik kelimeden türemiştir ve "iki tepeli yer" anlamına gelir.[4][5] Ayrıca 1902 tarihli Kars haritasında bu yerleşimin adı, Ortauli'ye yakın bir yazılışla "Ortali" olarak geçer.[6]
Bugünkü ilçe ve ilçe merkezi olan Şenkaya, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirmiştir.
Bugünkü Şenkaya kasabasının çekirdeğini oluşturan Ortuli / Ortauli, bir köy olarak 1835 yılında Çıldır Eyaleti’nin Penek sancağına bağlıydı. Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla bu tarihte yaptığı nüfus tespitinde köyde 132 hanede 380 Müslüman erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Ortuli köyünün Müslüman nüfusunun yaklaşık 760 kişiden oluştuğu düşünülmektedir. Ortauli'de ayrıca 12 hanede 31 Katolik erkek bulunuyordu. Köydeki toplam Katolik nüfusunun da yaklaşık 62 kişiden oluştuğu söylenebilir.[7]
Ortuli köyü, 93 Harbi'nden sonra 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Çarlık Rusya'sına bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitine Ortuli (Ортули) olarak kaydettiği köy, Oltu sancağının (okrug) Oltu kazasına (uçastok) bağlıydı. Bu tarihte köyün nüfusu 469 kişiden oluşuyordu ve 465 kişi "Türk", 4 kişi de "Karapapak" olarak kaydedilmişti.[8] 1835 tarihli nüfusla kıyaslandığında Ortuli köyünün nüfusunun yaklaşık yarı oranında azaldığı görülmektedir. 1907 yılında köyü görmüş olan Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili Ortauli’nin büyük bir köy olduğunu ve nüfusunun Müslümanlaşmış Meshilerden oluştuğunu yazmıştır.[9]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Bana_cathedral._Ekvtime_takaishvili_expedition_1902_%281%29.jpg/350px-Bana_cathedral._Ekvtime_takaishvili_expedition_1902_%281%29.jpg)
Ortuli, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinde Oltu kazasının Kosor nahiyesine bağlıydı.[10] 1935 gelen nüfus sayımında köyün adı "Örtülü" olarak kaydedilmiş olan köy aynı idari konuma sahipti. Bu tarihte Örtülü köyünün nüfusu 1.225 kişiden oluşuyordu.[11] 1946 yılında Şenkaya ilçesi kurulunca, Örtülü köyünün de adı değiştirilip Şenkaya adıyla bu içlenin merkezi haline getirdi. 1950 genel nüfus sayımında Şenkaya ilçesi, merkez nahiye, Bardız nahiyesi ve Kosor nahiyesi olmak üzere üç nahiyeden oluşuyordu. Merkez nahiyeye dokuz köy, Bardız nahiyesine 26 köy ve Kosor nahiyesine 25 köy bağlıydı. Şenkaya ilçesinin toplam nüfusu 28.353 kişiden oluşuyordu. Bu nüfus içinde yer alan 1.784 kişi Şenkaya kasabasında bulunuyordu.[12] 1965 genel nüfus sayımında Şenkaya kasabasının nüfusu 2.416 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 1.301 kişi okuma yazma biliyordu. Nüfusu 36.128 kişiden oluşan Şenkaya ilçesinde ise, 11.173 kişi okuryazardı.[13]
Coğrafya
Karadeniz Bölgesi ile Doğu Anadolu Bölgesi'nin kesiştiği noktadadır. Erzurum il merkezinin 185 km kuzeydoğusunda yer almaktadır. Kuzeyinde Göle, doğusunda Sarıkamış, batısında Oltu ve kuzey batısında Olur ilçeleriyle komşudur. İlçenin belli başlı yükseklikleri; doğusunda Allahuekber Dağları, batısında Kırdağ, güneyinde Çember dağları ve kuzeyinde Ziyaret dağları bulunmaktadır. İlçe merkezi Soğanlı Dağları ve Allahuekber Dağları'nın eteklerinde yer alır. Ormanlık araziler ilçenin kuzey-kuzeydoğu bölümünde daha yoğun olarak görülmektedir. İlçe, oldukça geniş mera ve çayırlık alanlara sahiptir.
Nüfus
Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
---|---|---|---|
1950[14] | 28.353 | 1.784 | 26.569 |
1955[15] | 29.532 | 2.102 | 27.430 |
1960[16] | 33.617 | 2.329 | 31.288 |
1965[17] | 36.128 | 2.416 | 33.712 |
1970[18] | 36.850 | 3.156 | 33.694 |
1975[19] | 38.121 | 3.190 | 34.931 |
1980[20] | 38.562 | 2.706 | 35.856 |
1985[21] | 36.343 | 2.559 | 33.784 |
1990[22] | 33.115 | 3.033 | 30.082 |
2000[23] | 27.632 | 3.676 | 23.956 |
2007[24] | 22.987 | 2.560 | 20.427 |
2008[25] | 22.520 | 2.945 | 19.575 |
2009[26] | 21.985 | 2.840 | 19.145 |
2010[27] | 21.546 | 2.803 | 18.743 |
2011[28] | 21.424 | 2.705 | 18.719 |
2012[29] | 21.151 | 2.727 | 18.424 |
2013[30] | 20.771 | 20.771 | veri yok |
2014[31] | 19.979 | 19.979 | veri yok |
2015[32] | 18.895 | 18.895 | veri yok |
2016[32] | 18.438 | 18.438 | veri yok |
2017[32] | 18.101 | 18.101 | veri yok |
2018[32] | 18.281 | 18.281 | veri yok |
2019[32] | 17.511 | 17.511 | veri yok |
2020[32] | 17.399 | 17.399 | veri yok |
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
Kaynakça
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 9 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Aralık 2012.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 266.
- ^ ""Şenkaya İlçesi" - Erzurum Ansiklopedisi". 18 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2022.
- ^ A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt ISBN 978-0-9535878-3
- ^ "A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt, ISBN 978-0-9535878-3". 18 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2022.
- ^ ""Kars" haritası - Eastern Turkey in Asia". 5 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2023.
- ^ Tao (Gürcüce), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 90, 105. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ ""Oltu kazası (1886 Yılı)" (Rusça)". 24 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2020.
- ^ "Ekvtime Takaişvili, 1907 Yılı Kola-Oltisi ve Çangli'de Arkeolojik Araştırmalar Gezisi (Gürcüce), 1938, Paris, s. 38" (PDF). 27 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 14 Temmuz 2022.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 226.
- ^ 1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 304.
- ^ 1950 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1954, s. 174.
- ^ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 261-262.
- ^ . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
- ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
- ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
- ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
- ^ a b c d e f
- "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
- "Şenkaya Nüfusu - Erzurum". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- "Erzurum Şenkaya Nüfusu". nufusune.com. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
Dış bağlantılar
- Şenkaya Belediyesi30 Mart 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Şenkaya Kaymakamlığı19 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.