Del işlemcisi, nabla simgesi tarafından temsil edilir.
Yöney analizindedel işlemcisi, 3 boyutlu Kartezyen koordinatlarda nabla işlemcisine denk gelir ve simgesiyle gösterilir.
Bu işlemci fiziksel matematikte ve yöney analizinde büyük kolaylık sağlaması bakımından bir uzlaşımdır. Temelde parçalı türevdir ve tam türevin çarpanlarından biri olarak düşünülebilir. Bilinen çarpma ve çarpım işlemleriyle yöneysel ve sayıl alanlara etkir. Ancak bilinen çarpmayla kullanıldığı halde değişmeli değildir, yazılımda sağ tarafındaki çarpana uygulanır.
Tanım
Del işlemcisi tam türevden tanımlanır:
O halde, işlemci
olarak tanımlanmış olur. Burada işlemcisi parçalı türev, 'ler de birim yöneydir. =(1,2,3) n-boyutluÖklit uzayında bu gösterim:
olarak genellenebilir. Buradaki 'ler birim yöneylerdir ve =1, 2, ..., n alınır.
Ayrıca Einstein toplam uzlaşımı gereği nabla işlemcisi tensör olarak:
şeklinde de gösterilebilir. tensör gösteriminde 'ye etkiyen del işlemcisi virgülle de gösterilebilir:
Burada =1,2,3 alınır.
Örnekler
Del işlemcisinin matematikteki çeşitli kullanım alanları: yön türevi, diverjans, dönül, laplasyen.
Elektromanyetizmada Maxwell Denklemleri del işlemcisiyle ifade edilir. ve sırasıyla serbest yüklerin yoğunluğu ve akısı olmak üzere,
Fizikte korunumlu kuvvetler için potansiyel ifadesi yazılır, bu yüzden korunumlu bir kuvveti için:
Tensör gösteriminde virgül türev olarak ifade edilir:
Burada alınır.
Maxwell denklemlerinin tensör gösterimi
Maxwell Denklemler tensörlerle ifade edilebilir. Kaldı ki bu şekilde dört tane olan denklem sayısı ikiye inmiş olur.
Bu denklemleri daha da sade yazabiliriz:
Buradaki çarpanı Levi-Civita Tensörüdür.[1][2][3]
Kaynakça
^Schey, H. M. (1997). Div, Grad, Curl, and All That: An Informal Text on Vector Calculus. New York: Norton. ISBN 0-393-96997-5.
^Miller, Jeff. "Earliest Uses of Symbols of Calculus". 1 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2013.
^Moler, ed., Cleve (26 Ocak 1998). "History of Nabla". netlib.org. 12 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2013.KB1 bakım: Fazladan yazı: yazar listesi (link)