Türk kahvesi
Türk kahvesi kültürü ve geleneği | |
---|---|
Lokum ve bir bardak su ile sunulan Türk kahvesi | |
Ülke | Türkiye |
Kaynak | 645 |
Bölge | Avrupa ve Kuzey Amerika |
Tescil geçmişi | |
Tescil | 2013 (8. oturum) |
Türk kahvesi, daha çok Türk kültüründe önemli yere sahip Osmanlı İmparatorluğu'dan günümüze kadar gelmiş bilinen en eski[1] kahve hazırlama ve pişirme metotlarındandır. Kendine has tadı, köpüğü,[2] kokusu, sunuluş biçimiyle özgün bir kimliği ve geleneği vardır. Telvesi ile ikram edilen tek kahve türüdür.
Tarihi
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/T%C3%BCrk_Kahvesi_-_Bakir_Cezve.jpg/220px-T%C3%BCrk_Kahvesi_-_Bakir_Cezve.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Turkishcoffee.jpg/220px-Turkishcoffee.jpg)
Araştırmacılar kahvenin 14. yüzyıl başlarında[3] Habeşistan'dan tüm dünyaya yayıldığını,[4] çıkış yerinin de adının etimolojisi de kahve ile benzerlik gösteren Güney Habeşistan'daki Kaffa yöresi olduğunu belirtmektedir.[5]
Sadrazam Özdemiroğlu Osman Paşa'nın babası olan Memlûk Çerkeslerinden Osmanlı'nın Yemen valisi Özdemir Paşa, lezzetine hayran kaldığı kahveyi İstanbul'a getirdi. Yeni hazırlama yöntemi ile kahve, güğüm ve cezvelerde pişirilerek Türk kahvesi adını aldı. Tahtakale'den başlayarak şehre yayılan kahvehaneler halk arasında yaygınlaşmasını sağladı.[6]
Önceleri Arap Yarımadası'nda kahve meyvesinin kaynatılması ile elde edilen içecek, bu yepyeni hazırlama ve pişirme yöntemiyle özgün tadına kavuşmuştur. Kahve ile Türkler sayesinde tanışan Avrupa; uzun yıllar kahveyi, Türk kahvesi olarak[7] bu yöntemle hazırlayıp tüketmiş, Brezilya ve Orta Amerika kaynaklı, arap türü, yüksek kaliteli kahve çekirdeklerinden harmanlanan ve tercihen kömür ateşinde (közde) ağır ağır, titizlikle kavrulan Türk Kahvesi, çok ince öğütülür. Bir cezve yardımıyla oda sıcaklığında[8] su ve isteğe göre şeker ilave edilerek pişirilir, bir fincan kahveye iki çay kaşığı kahve atılır. Küçük fincanlarla servis yapılır. Türk Kahvesi Kültürü ve Araştırmaları Derneği'ne[9] göre ölçüsü 70 ml. fincan başına Türk kahvesi ölçüsü 7-8 gramdır.[10] İçilmeden önce telvesinin dibe çökmesi için kısa bir süre beklenir. Su, sanıldığı gibi kahvenin sonunda değil; kahveyi içmeden önce içilmektedir. Ayrıca tüm dünyada espresso ile en çok tüketilen kahve türüdür ki dünya genelinde hemen hemen her tür restoranın menüsünde bulunan iki kahveden biridir.
Günün her saati kitap ve güzel yazıların okunduğu, satranç ve tavlanın oynandığı, şiir ve edebiyat sohbetlerinin yapıldığı kahvehaneler ve kahve kültürü dönemin sosyal hayatına damgasını vurmuş, saray mutfağında ve evlerde yerini alan kahve, çok miktarda tüketilmeye başlandı. Çiğ kahve çekirdekleri tavalarda kavrulduktan sonra dibeklerde dövülerek cezvelerde pişirilmek suretiyle içiliyor ve en itibarlı dostlara büyük bir özenle ikram ediliyordu. Kısa sürede, gerek İstanbul'a yolu düşen tüccarlar ve seyyahlar gerekse Osmanlı elçileri sayesinde Türk Kahvesinin lezzeti ve ünü önce Avrupa'yı oradan da tüm dünyayı sardı.[3]
2013 yılında Türk kahvesi kültürü ve geleneği, UNESCO'nun Somut olmayan kültürel miras listesinde yerini aldı.[6][11]
Avrupalılar da kahveyi Osmanlılardan öğrenmişler ve Amerika kıtasına taşımışlar. Bu nedenle kahve kelimesinin birçok dildeki karşılığı da ‘kahve’ye çok benziyor. Arapça ‘kahva’dan Türkçeye ‘kahve’ olarak geçen bu içeceği Hollandalı tacirler ‘koffie’ olarak tanıyıp bütün dünyaya yayıyor. İngilizce coffee, Fransızca café gibi kelimelerin de kökeni Arapça.[12]
Tüm dünyada en bilinen kahvelerden biri olan mokanın adı da Arapça kökenli bir kelime, daha açık söylemek gerekirse Mocha, Etiyopya’nın hemen karşısında bulunan Yemen’in liman şehri. O yıllarda Yemen kahvenin tüm dünyaya yayıldığı bir ticaret merkezi ve Mocha Limanı’ndan gelen kaliteli kahveye verilen bu isim zamanla özel bir kahve karışımının ismi haline geliyor. Çok iyi bildiğimiz “Kahve Yemen’den gelir” türküsünün arka planında da bu gerçek yatıyor.
Kültürel etkisi
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Zubereitung_mokka.jpg/220px-Zubereitung_mokka.jpg)
İngilizler'deki çay saati geleneği gibi, kahvenin de Türk toplumunda bir zamanı vardır. Genellikle sabah ve öğlen öğünleri arasında içilir. Türkçe günün ilk öğünü anlamına gelen "kahvaltı" sözcüğü[13] kahve içimi öncesi yenen şeyler demektir. Yine Türk kahvesi, kahve falı ile geleceği anlatmak için kullanılan tek kahve türü olup kahvehane adlı işletmelerin doğmasına yol açmıştır. Dini Bayramların ve "kız isteme" törenlerinin geleneksel bir öğesi olmuştur. Bir Türk atasözünde de bu kültür desteklenmiş ve "Bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardır" denilmiştir. Yunanistan'da kahvenin adı Kıbrıs Harekâtı'ndan sonra kahve endüstrisince değiştirilmiştir.[14]
Lezzet analizi
Hafif kavrulmuş Türk kahvesinde 50, orta kavrulmuş kahvede 59 ve çok kavrulmuş kahvede 65 farklı tat ve koku maddesi bulunmaktadır.[15] Ayrıca hafif kavrulmuş kahvede ekşi, tatlı, meyvemsi özellikler bulunurken orta kavrulmuşta kavrulmuş, baharatımsı, odunumsu, meyvemsi ve tütünümsü özellikler, çok kavrulmuşta ise kavrulmuş, acı, baharatımsı, odunumsu ve toprağımsı tat ve koku bulunmaktadır. Bununla birlikte kakule bitkisinin çekirdeklerinin kurutulması ve öğütülmesi sonucu ortaya çıkan, Kakule tozuyla yapılan Kakuleli Türk Kahvesi gibi tadına farklı tatlar katan çeşitleri de vardır.[16] Türk Kahvesi, 2 fl oz fincan başına 50 mg kafein içerir.[17]
Özelliği
Dünyada ocak üzerinde pişirilen tek kahve özelliğini taşımaktadır.
[18]=== Faydaları ===
- Baş ağrısını hafifletici etkisi vardır.
- Parkinson hastalığına karşı etkilidir.
- Depresyona iyi gelir.
- Hafızayı güçlendirir, alzheimer hastalığına iyi gelir
Ayrıca bakınız
Dipnotlar
- Anna Malecka, How Turks and Persians drank coffee, Turkish Historical Review 6 Ağustos 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. vol. 6, no. 2, 2015.
- M. Cengiz Yıldız, Türk Kültür Tarihinde Kahve ve Kahvehane 5 Ocak 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Türkler, C.10, Yeni Türkiye Yayınları, Nisan 2002, ss.635–639.
Kaynakça
- ^ "Türk kahvesi tarihçesi". Türk Kahvesi Kültürü ve Araştırmalar Derneği. 21 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2016.
- ^ "Bol Köpüklü Türk Kahvesinin Sırrı". Haber 365. 19 Kasım 2012. 26 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2013.
- ^ a b "Türk Kahvesi'nin tarihçesi". Türk Kahvesi Kültürü ve Araştırmaları Derneği. 11 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Nisan 2014.
- ^ "Türk Kahvesi'nin bilinmeyenleri". Sabah. 8 Şubat 2013. 10 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2013.
- ^ Evren, Burçak. Eski İstanbul'da kahvehaneler, Milliyet yayınları. ISBN 975-325-240-4
- ^ a b Parlayan, Ayşegül (Haziran-Temmuz 2015). "Yemen'den İstanbul'a 500 yıllık öykü". Atlas Tarih, 34. s. 14.
- ^ "Türk Kahvesi dünyaya tanıtılıyor!". Magazin. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2013.
- ^ "Türk Kahvesi Hangi Suyla Yapılır? - Bi'kahve Arası". www.bikahvearasi.com. 16 Ocak 2023. 31 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2023.
- ^ "Türk Kahvesi Kültürü ve Araştırmaları Derneği". turkkahvesidernegi.org. 6 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2023.
- ^ "Türk Kahvesi Ölçüsü Nedir? - Bi'kahve Arası". www.bikahvearasi.com. 14 Ocak 2023. 31 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2023.
- ^ "Elements on the Lists of Intangible Cultural Heritage". 20 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2017. (İngilizce)
- ^ "Türk kahvesi osmanlı ilşkisi". 2 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2024.
- ^ M. Cengiz Yıldız, Kahvehanelerin Sosyal Hayattaki Yeri 21 Ekim 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:8, Sayı: 2, Yıl:1996, ss.157–194.
- ^ "...Haziran 1974'teki Kıbrıs Harekâtı'ndan sonra, Türk-Yunan ilişkileri her yönden gerginleştiğinde, Türkçe kökenli sözcüklerin yerini Yunanca kökenli sözcüklere bırakması sırasında, τούρκικος καφές [Türk kahvesi] yerini ελληνικός καφές [Yunan Kahvesi]'ne bırakmıştır.", Robert Browning, Medieval and Modern Greek, 1983. ISBN 0-521-29978-0. p. 16
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 13 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Temmuz 2017.
- ^ "Kakuleli Türk Kahvesi Tarifi". Yemek Fikri. 3 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2022.
- ^ "CaffeinePark.com". 9 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ https://www.medicalpark.com.tr/turk-kahvesi-faydalari/hg-4178 [yalın URL]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/30px-Commons-logo.svg.png)