Konklawe 1417
![]() | |
Daty i miejsce | |
8 – 11 listopada 1417 | |
Konstancja | |
Główne postacie | |
Dziekan | Jean de Brogny |
---|---|
Kamerling | |
Prokamerling | Ludwik Aleman CanReg |
Protoprezbiter | Francesco Lando |
Protodiakon | Amadeo Saluzzo |
Wybory | |
Liczba elektorów • uczestnicy • nieobecni |
|
Wybrany papież | |
![]() | |
Oddone Colonna Przybrane imię: Marcin V |
Konklawe 8-11 listopada 1417 – konklawe, które odbyło się na Soborze w Konstancji i formalnie zakończyło wielką schizmę zachodnią. W jego wyniku papieżem został Marcin V. Było to jedyne w historii konklawe, które odbyło się na terenie Niemiec i jedyne, w którym dopuszczono jako elektorów duchownych spoza Kolegium Kardynalskiego. Było także pierwszym, w którym uczestniczył Polak – arcybiskup gnieźnieński Mikołaj Trąba.
Sytuacja w Kościele
Sobór w Konstancji został zwołany z inicjatywy króla niemieckiego Zygmunta Luksemburskiego w celu zakończenia trwającej od 1378 roku Wielkiej Schizmy w Kościele katolickim. W chwili jego otwarcia (listopad 1414) o władzę w Kościele rywalizowało aż trzech papieży: „rzymski” Grzegorz XII (uznany później przez Kościół za legalnego), „awinioński” Benedykt XIII i „pizański” Jan XXIII, przy czym największym poparciem cieszył się ten ostatni. Sobór opowiedział się za rezygnacją całej trójki. Grzegorz XII, którego obediencja składała się wówczas już tylko z księstwa Rimini, cesarskich elektoratów Palatynatu i Trewiru oraz kilku niemieckich diecezji, dobrowolnie ogłosił swoją abdykację 4 lipca 1415 roku. Sobór nadał mu tytuł kardynała biskupa Świętego Kościoła Rzymskiego i dożywotniego legata w Ankonie. Zmarł on w Recanati 18 października 1417. Jan XXIII odmówił złożenia rezygnacji i próbował uciec z Konstancji. Został jednak schwytany i uwięziony, a Sobór 29 maja 1415 ogłosił jego depozycję, którą nieco później on sam dobrowolnie ratyfikował. Największy opór stawił Benedykt XIII. Rezydował on wówczas w Peñíscola koło Walencji, a poparcia wciąż udzielały mu Aragonia, Kastylia, Nawarra, Szkocja i hrabstwo Armagnac. Benedykt XIII konsekwentnie odmawiał rezygnacji, uparcie obstając przy legalności swojego wyboru. Sprawę przesądziło przeciągnięcie królów Aragonii, Kastylii i Nawarry na stronę Soboru na przełomie 1416/1417. 26 lipca 1417 Sobór ogłosił jego detronizację, co umożliwiło przystąpienie do wyboru nowego papieża[1].
Lista elektorów
Konklawe 1417 było jedynym w historii, w którym głosowali także niekardynałowie. Wprowadzono system głosowania „nacjami”. Oprócz kardynałów, którzy stanowili jedną „nację”, wyznaczono po sześciu reprezentantów pięciu „nacji”: „italskiej”, „galijskiej”, „germańskiej” (do której zaliczono też Słowian, Węgrów i Szkotów), „angielskiej” i „hiszpańskiej”. Aby doszło do wyboru papieża, kandydat musiał uzyskać po 2/3 głosów w każdej z tych sześciu grup. W celu uproszczenia procedury, każdy elektor mógł wskazać więcej niż jednego kandydata, z zaznaczeniem kolejności preferencji[2].
Kardynałowie
Sobór uznał ważność nominacji kardynalskich wszystkich trzech obediencji. W listopadzie 1417 było trzydziestu kardynałów, w tym dwudziestu jeden należących w chwili rozpoczęcia Soboru do obediencji pizańskiej, pięciu z obediencji rzymskiej i czterech z obediencji awiniońskiej, przy czym ci ostatni nadal uznawali Benedykta XIII. W konklawe ostatecznie wzięło udział dwudziestu trzech kardynałów, w tym dziewiętnastu z obediencji pizańskiej i czterech z obediencji rzymskiej[3]:
Obediencja pizańska Obediencja rzymska
Elektor | Tytuł kardynalski | Nominowany | Nominator | Inne funkcje i tytuły |
---|---|---|---|---|
Jean de Brogny Kardynał z Viviers[4] | kardynał biskup Ostia e Velletri | 12 lipca 1385 | Klemens VII | prymas Świętego Kolegium Kardynałów wicekanclerz Świętego Kościoła Rzymskiego administrator archidiecezji Arles |
Angelo d’Anna de Sommariva OSBCam Kardynał z Lodi[4] | kardynał biskup Palestriny | 17 grudnia 1384 | Urban VI | |
Pedro Fernández de Frías Kardynał z Hiszpanii[4] | kardynał biskup Sabiny; komendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Prassede | 23 stycznia 1394 | Klemens VII | archiprezbiter bazyliki watykańskiej |
Giordano Orsini | kardynał biskup Albano | 12 czerwca 1405 | Innocenty VII | penitencjariusz większy |
Antonio Correr CanReg Kardynał z Bolonii[4] | kardynał biskup Porto e Santa Rufina[5] | 9 maja 1408 | Grzegorz XII | |
Francesco Lando Kardynał z Wenecji[4] | kardynał prezbiter S. Croce in Gerusalemme | 6 czerwca 1411 | Jan XXIII | protoprezbiter Świętego Kolegium Kardynałów |
Giovanni Dominici OP Kardynał z Raguzy[4] | kardynał prezbiter S. Sisto | 9 maja 1408 | Grzegorz XII | administrator diecezji Bova |
Antonio Panciera Kardynał z Akwilei[4] | kardynał prezbiter S. Susanna | 6 czerwca 1411 | Jan XXIII | |
Gabriel Condulmer CanReg Kardynał ze Sieny[4] | kardynał prezbiter S. Clemente[5] | 9 maja 1408 | Grzegorz XII | |
Branda Castiglione Kardynał z Piacenzy[4] | kardynał prezbiter S. Clemente[5] | 6 czerwca 1411 | Jan XXIII | administrator diecezji Veszprém |
Angelo Barbarigo Kardynał z Werony[4] | kardynał prezbiter Ss. Marcellino e Pietro | 19 września 1408 | Grzegorz XII | |
Pierre d’Ailly Kardynał z Cambrai[4] | kardynał prezbiter S. Crisogono | 6 czerwca 1411 | Jan XXIII | administrator diecezji Orange |
Tommaso Brancaccio Kardynał z Tricarico[4] | kardynał prezbiter Ss. Giovanni e Paolo | 6 czerwca 1411 | Jan XXIII | administrator diecezji Tricarico |
Alamanno Adimari Kardynał z Pizy[4] | kardynał prezbiter S. Eusebio | 6 czerwca 1411 | Jan XXIII | protektor Zakonu Krzyżackiego |
Guillaume Fillastre Kardynał S. Marco[4] | kardynał prezbiter S. Marco | 6 czerwca 1411 | Jan XXIII | |
Antonio de Challant | kardynał prezbiter S. Cecilia | 9 maja 1404 | Benedykt XIII | administrator archidiecezji Tarentaise komendatariusz opactwa terytorialnego Chiusa di S. Michele |
Simon de Cramaud Kardynał z Reims[4] | kardynał prezbiter S. Lorenzo in Lucina | 13 kwietnia 1413 | Jan XXIII | administrator diecezji Poitiers |
Pierre de Foix OFM | kardynał prezbiter bez tytułu | 1414 | Jan XXIII | komendatariusz diecezji Lescar |
Amadeo di Saluzzo Kardynał z Saluzzo[4] | kardynał diakon S. Maria Nuova | 23 grudnia 1383 | Klemens VII | protodiakon Świętego Kolegium Kardynałów kamerling Świętego Kolegium Kardynałów |
Ludovico Fieschi | kardynał diakon S. Adriano | 17 grudnia 1384 | Urban VI | administrator diecezji Vercelli i Carpentras |
Rinaldo Brancaccio | kardynał diakon Ss. Vito e Modesto; komendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Maria in Trastevere | 17 grudnia 1384 | Urban VI | archiprezbiter bazyliki liberiańskiej administrator archidiecezji Tarent wikariusz Kampanii |
Oddone Colonna | kardynał diakon S. Giorgio in Velabro[5] | 12 czerwca 1405 | Innocenty VII | archiprezbiter bazyliki laterańskiej |
Lucido Conti | kardynał diakon S. Maria in Cosmedin[5] | 6 czerwca 1411 | Jan XXIII |
Po trzech elektorów mianowali rzymski papież Urban VI (1378-1389) i awinioński Klemens VII (1378-1394), dwóch rzymski papież Innocenty VII (1404-1406), czterech Grzegorz XII (1406-1415), jednego Benedykt XIII (1394-1417), a pozostałych dziesięciu Jan XXIII (1410-1415).
Prałaci pięciu „nacji” (Adjuncti electores)[3]
Nacja italska
- Bartolomeo de la Capra – arcybiskup Mediolanu
- Francesco Scondito – biskup Melfi
- Enrico Scarampi – biskup Belluno e Feltre
- Giacomo de Camplo – biskup elekt Penne ed Atri
- Leonardo Dati OP – generał zakonu dominikanów
- Pandulfo Malatesta – archidiakon Bolonii
Nacja galijska
- Jean de la Rochetaillée – tytularny patriarcha Konstantynopola; administrator diecezji Saint-Papoul
- Guillaume de Boisratier – arcybiskup Bourges
- Jacques de Gelu – arcybiskup Tours
- Jean des Bertrandis – biskup Genewy
- Robert de Chaudesolles OSBCluny – opat Cluny
- Gauthier Crassi OSIoHieros – przeor zakonu joannitów na Rodos
Nacja germańska
- Johannes von Walenrode – arcybiskup Rygi
- Mikołaj Trąba – arcybiskup Gniezna
- Simon de Dominis – biskup Trogir
- Lambert de Stockis OSBCluny – przeor Bertrée w diecezji Liège
- Nicolaus von Dinkelsbühl – kanonik katedry św. Szczepana w Wiedniu
- Conrad von Susato – prepozyt kościoła św. Cyriaka w Wormacji-Neuhausen
Nacja angielska
- Richard Clifford – biskup Londynu
- Nicholas Bubbewyth – biskup Bath and Wells
- John Catterick – biskup Lichfield
- John Wakering – biskup Norwich
- Thomas Spofforth OSB – opat klasztoru St. Mary w York
- Thomas Polton – dziekan kapituły katedralnej Yorku
Nacja hiszpańska
- Diego de Anaya y Maldonado – biskup Cuenci
- Nicolás Divitis OP – biskup Dax
- Juan de Villalón – biskup Badajoz
- Felipe de Medalia – magister
- Gonzalo Garsía – archidiakon Burgos
- Pedro Velasco – doktor utroque iure
Kamerlingiem Świętego Kościoła Rzymskiego był wówczas François de Conzie, arcybiskup Narbonne. Ponieważ jednak nie był on obecny w Konstancji, zastępował go wicekamerling Louis Aleman, jego krewniak.
Nieobecni kardynałowie
Nieobecnych było siedmiu kardynałów, w tym trzech uznających władzę Soboru w Konstancji oraz czterech popierających wciąż „awiniońskiego” papieża Benedykta XIII. Spośród „soborowych” kardynałów dwóch należało na początku obrad Soboru do obediencji pizańskiej, a jeden do rzymskiej[6]:
Obediencja pizańska Obediencja rzymska
Elektor | Tytuł kardynalski | Nominowany | Nominator | Inne funkcje i tytuły |
---|---|---|---|---|
Louis de Bar | kardynał biskup Porto e Santa Rufina[5] | 21 grudnia 1397 | Benedykt XIII | książę Bar administrator diecezji Châlons-sur-Marne |
Pietro Morosini Kardynał z Wenecji junior[4] | kardynał diakon S. Maria in Cosmedin[5] | 19 września 1408 | Grzegorz XII | |
Giacomo Isolani Kardynał S. Eustachio[4] | kardynał diakon S. Eustachio[5] | 18 listopada 1413 | Jan XXIII | wikariusz Rzymu legat w prowincji Patrymonium |
Do grona elektorów nie zaliczano uwięzionego Baldassare Cossy, byłego antypapieża Jana XXIII, mimo że przed wyborem na antypapieża był kardynałem diakonem S. Eustachio.
Kardynałowie obediencji awiniońskiej
- Juan Martínez de Murillo CanReg; Kardynał z Montearagón[4] (nominacja 22 września 1408) – kardynał prezbiter S. Lorenzo in Damaso
- Carlos Jordán de Urriés y Pérez Salanova; Kardynał de Urriés[4] (22 września 1408) – kardynał diakon S. Giorgio in Velabro[5]
- Alfonso Carrillo de Albornoz (22 września 1408) – kardynał diakon S. Eustachio[5]
- Pedro Fonseca; Kardynał S. Angelo[4] (14 grudnia 1412) – kardynał diakon S. Angelo in Pescheria; administrator diecezji Astorgi
Wszyscy zostali mianowani przez Benedykta XIII i w listopadzie 1417 nadal uznawali jego władzę[7].
Wybór Marcina V
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Habemus_Papam_1415.jpg/160px-Habemus_Papam_1415.jpg)
Konklawe rozpoczęło się 8 listopada, jednak pierwsze głosowanie odbyło się dopiero 10 listopada. Głosy były w nim mocno rozproszone, żaden z kandydatów nie uzyskał wyraźnie większego poparcia. W tej sytuacji zrezygnowano z procedury akcesu[8] i kartki wyborcze spalono[9].
W głosowaniu 11 listopada wyraźną większość uzyskała czwórka kardynałów[10]:
- Oddone Colonna – 24 głosy, w tym osiem głosów kardynałów, cztery od nacji italskiej, jeden od nacji galijskiej, trzy od nacji germańskiej, dwa od hiszpańskiej i sześć od angielskiej
- Amadeo Saluzzo – 23 głosy, w tym dwanaście głosów kardynałów, dwa od nacji italskiej, trzy od galijskiej, jeden od germańskiej i pięć od hiszpańskiej
- Jean de Brogny – 20 głosów, w tym jedenaście głosów kardynałów, trzy od nacji galijskiej, pięć od nacji hiszpańskiej i jeden od germańskiej
- Francesco Lando – 16 głosów, w tym dziesięć głosów kardynałów, dwa od nacji italskiej, trzy od galijskiej i jeden od hiszpańskiej nacji
Najwięcej głosów uzyskał więc Colonna, który jako jedyny z tej czwórki otrzymał głosy w każdej z nacji. Kardynał Adimari chciał wówczas rozpocząć ustnie akces i przenieść swój głos na Colonnę, jednak zażądano ponownego głosowania pisemnego. W tym powtórnym głosowaniu Colonna uzyskał większość 2/3 w każdej z pięciu nacji, a ponadto zagłosowało na niego 15 kardynałów, co oznaczało, że brakowało mu już tylko jednego głosu kardynalskiego. Wówczas kardynałowie de Foix i Fillastre, dotąd przeciwni Colonnie, w procedurze akcesu przenieśli swe głosy na niego, czyniąc go papieżem[11].
Oddone Colonna zaakceptował wybór i przyjął imię Marcin V, gdyż w dniu elekcji przypadało wspomnienie św. Marcina z Tours. 21 listopada w Konstancji odbyła się uroczysta inauguracja pontyfikatu, w czasie której kardynał biskup Ostii Jean de Brogny udzielił elektowi święceń kapłańskich i sakry biskupiej, a protodiakon Amadeo Saluzzo nałożył tiarę na jego głowę[12].
Wybór Marcina V faktycznie zakończył okres Wielkiej schizmy zachodniej. Na początku 1418 Benedykta XIII opuścili ostatni popierający go kardynałowie, posłuszeństwo wypowiedziało mu też królestwo Szkocji. Aż do śmierci w 1422 uważał się on jednak za prawowitego papieża, rezydując w Peniscola i zachowując nieliczne grono sympatyków w Aragonii i na południu Francji[13].
Przypisy
- ↑ Zob. Creighton, s. 78 i nast.; Sede Vacante 1417.
- ↑ Contelori, s. 8-9; Creighton, s. 98-99; Sede Vacante 1417.
- ↑ a b Eubel, s. 33 przyp. 7; Contelori, s. 6-8; Sede Vacante 1417.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Od XIV do XVI wieku (a sporadycznie nawet i jeszcze później) rozpowszechniony był zwyczaj nazywania kardynałów (nawet w oficjalnych dokumentach) nie według ich imion i nazwisk, lecz według pseudonimów nawiązujących najczęściej do miejsca pochodzenia, diecezji lub kościoła tytularnego danego kardynała.
- ↑ a b c d e f g h i j Papieże z konkurencyjnych obediencji nie uznawali nominacji kardynalskich dokonywanych przez rywali, stąd niektóre tytuły kardynalskie się powtarzają. W niektórych przypadkach ten swoisty pluralizm utrzymał się jeszcze przez pewien czas po zakończeniu schizmy, np. diecezja Porto e S. Rufina miała dwóch kardynałów-biskupów aż do 1430 roku.
- ↑ Eubel, s. 33 przyp. 7.
- ↑ Eubel, s. 34 przyp. 1.
- ↑ Procedura akcesu polegała na zmianie głosu oddanego w fazie pisemnego głosowania (scrutinium). Stosowana była zazwyczaj wtedy, gdy jeden z kandydatów uzyskał większość głosów, ale brakowało mu do wymaganych 2/3. Akces umożliwiał przejście na faworyta przez tych, którzy na niego nie zagłosowali, skracając tym samym procedurę wyborczą, gdyż nie było potrzeby ponownego głosowania.
- ↑ Creighton, s. 100; Sede Vacante 1417.
- ↑ Contelori, s. 9; Creighton, s. 100; oraz Sede Vacante 1417, gdzie jednak „kardynał Wenecji” (Francesco Lando) jest błędnie zidentyfikowany jako Antonio Correr.
- ↑ Contelori, s. 9; Creighton, s. 100-101; Sede Vacante 1417.
- ↑ Eubel, s. 33; Contelori, s. 10.
- ↑ Barbara von Langen-Monheim: Die Informatio seriosa Papst Benedikts XIII. von 1399. Stufen einer kirchenpolitischen Denkschrift von 1399 bis zum Konzil von Perpignan 1408, Dysertacja doktorska, Akwizgran 2004, s. 32-33; La prolongation du Grand Schisme d’Occident au XVe siècle dans le midi de la France.
Bibliografia
- Jacek Żurek „Da un paese lontano...polscy biskupi i kapłani u św. Piotra (999–1978)”
- Sede Vacante 1417
- Mandell Creighton: A History of the Papacy from the Great Schism to the Sack of Rome, Londyn 1925
- Konrad Eubel, Hierarchia Catholica, vol. I, Padwa 1913-1960
- Felice Contelori, Vita Martini Quinti, Rzym 1641
- p
- d
- e
XI wiek | |
---|---|
XII wiek | |
XIII wiek | |
XIV wiek | |
XV wiek | |
XVI wiek | |
XVII wiek | |
XVIII wiek | |
XIX wiek | |
XX wiek | |
XXI wiek |