Ludwik Noss
Data i miejsce urodzenia | 25 stycznia 1848 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 7 września 1913 | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() | |||
|
Ludwik Noss[1] (ur. 25 stycznia 1848 w Czortkowie, zm. 7 września 1913 we Lwowie) – austriacki samorządowiec, filantrop, działacz społeczny i oświatowy. Cesarski radca[1], burmistrz Czortkowa.
Życiorys
Urodził się w rodzinie aptekarza.
Uczył się w szkole przy klasztorze dominikanów w Czortkowie. 1 maja 1863 roku rozpoczął pracę i naukę w aptece ojca. W 1866 r. zdał egzamin z wynikiem chlubnym przed komisją aptekarską i został przyjęty na trzyletnią praktykę zawodową. Później pracował jako asystent w aptece (1866–1869)[2]. W 1869 roku ukończył gimnazjum państwowe w Tarnopolu. W 1871 roku uzyskał tytuł magistra farmacji na Uniwersytecie Wiedeńskim. Po studiach wrócił do Czortkowa, gdzie był właścicielem apteki (obecnie ul. Apteczna 4)[2].
Kasjer (1875–1877[3], 1884–1887) w radzie miasta Czortkowa. W latach 1883 oraz 1888–1913 był burmistrzem Czortkowa. Na tym stanowisku: założył Seminarium dla Kobiet (1908); na miejscu starego wybudowano nowy kościół, ratusz z wieżą zegarową, sądy powiatowe, powiatowe i miejskie, bank, dworzec kolejowy, aptekę, siedzibę Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego Sokół, pocztę itp.; utwardzono również ulicę Mickiewicza, Rynek i Kolejową[2].
3 lipca 1887 stał na czele delegacji rady powiatowej w Czortkowie, która brała udział w uroczystościach na dworcu kolejowym we Lwowie z okazji przybycia do Galicji austriackiego arcyksięcia Rudolfa Habsburga. W imieniu delegacji czortkowskiej osobiście powitał następcę cesarza. Potem towarzyszył gościom do Czortkowa, gdzie 7 lipca arcyksiąże przeprowadził inspekcję nowych dworców kolejowych[2].
Członek rady powiatowej szkolnej Czortkowa, oddziału buczacko-czortkowsko-zaleszczyckiego Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego we Lwowie (1882–1887, 1888), Towarzystwa Stanisława Staszica (1889), przedstawiciel gmin miejskich (1885–1913), oddział organ przedstawicielski (1891–1894, 1905–1913) i zastępca członka wydziału (1885–1890, 1898–1904) rady powiatowej towarzystwa szkoły średniej (1909, 1910, 1911, 1912)[2].
Zajmował się edukacją i mecenatem. Organizował wieczory poetyckie, poświęcone zwłaszcza twórczości Adama Mickiewicza. Interesował się rozwojem architektury, malarstwa i literatury[2].
Władał biegle językiem polskim, niemieckim i ukraińskim oraz łacińskim[2].
Zmarł 7 września 1913 we Lwowie[4][5]. Został pochowany 11 września 1913 w Czortkowie[2]. Według „Opisu grobów topograficznych na cmentarzu w Czortkowie” z 1995 roku, grób Nossa znajdował się w drugim sektorze cmentarza pod numerem siódmym[2]. W 2020 roku staraniem m.in. Petra Fedoryszyna grobowiec został odrestaurowany[6].
Pamięć
Jedna z ulic Czortkowa nosi imię Ludwika Nossa[7][8].
Odznaczenia
- Honorowy obywatel Czortkowa (1896)[2],
- Złoty Krzyż Zasługi z koroną (1897)[2],
- Order Franciszka Józefa III klasy (1912)[2].
Przypisy
- ↑ a b Любомир Габруський. «Таємницею скарбів Садовських» ділився з чортків`янами автор однойменної книги Петро Федоришин. „Чортків.City”. 17.4.2021.
- ↑ a b c d e f g h i j k l Менше урядників. Чи більше порядку? Хто, ви пане Носс? // Таємниці скарбів Садовських (Сторінками історії Чорткова (1772—1918 рр.) Книга друга / П. С. Федоришин, Тернопіль: Підручники і посібники, 2021, s. 139—164, ISBN 978-966-07-3848-5.
- ↑ Менше урядників. Чи більше порядку?, Таємниці скарбів Садовських (Сторінками історії Чорткова (1772—1918 рр.) Книга друга, П. Федоришин, Тернопіль: Підручники і посібники, 2021, s. 125—126, ISBN 978-966-07-3848-5.
- ↑ Самовбийство бурмістра. „Diło”, 9.9.1913, s. 6, (Новинки). (ukr.)
- ↑ Не самовбийство а природна смерть. „Diło”. 10.9.1913, s. 3, (Новинки). (ukr.)
- ↑ У Чорткові відновили гробівець легендарного бурмістра Людвіга Носса, Чортків.City, 5.11.2022.
- ↑ Я. Чорпіта. Чи буде колись в Чорткові пам’ятник бургомістрові Людвігу Носсу, Золота Пектораль, 17.10.2013.
- ↑ Чому легендарного бурмістра Чорткова Людвіга Носса недолюблюють у Польщі, де у місті були чотири в’їзні брами та куди подівся пишний палац Садовських? Петро Федоришин представив свою другу книгу про історію Чорткова, Чортківська міська рада, 16.04.2021.