Operacja Zima ’94
Wojna w Chorwacji | |||
![]() Plan operacji | |||
Czas | 29 listopada–24 grudnia 1994 | ||
---|---|---|---|
Miejsce | góry Dinara, dolina Livanjsko Polje, pogranicze chorwacko-bośniackie | ||
Terytorium | |||
Wynik | zwycięstwo Chorwatów | ||
Strony konfliktu | |||
| |||
Dowódcy | |||
| |||
Siły | |||
| |||
Straty | |||
| |||
Położenie na mapie Bośni i Hercegowiny ![]() | |||
![]() |
Operacja Zima ’94 (serb.-chorw. Operacija Zima '94 / Операција Зима 94, ang. Operation Winter '94) – połączona operacja wojskowa sił Armii Chorwackiej (HV) i Chorwackiej Rady Obrony (HVO); przeprowadzona między 29 listopada a 24 grudnia 1994 r., w rejonie doliny Livanjsko Polje, w południowo-zachodniej Bośni[3].
Preludium
Kryzys w Bihaću
W listopadzie 1994 r. znacznie pogorszyła się sytuacja w strefie bezpieczeństwa Bihać, gdzie w oblężeniu walczył 5. Korpus Armii BiH z serbskimi siłami VRS / SVK. Serbowie posuwali się cały czas do przodu, a oddziały bośniackie znajdowały się w coraz gorszym położeniu[4]. Upadku strefy bezpieczeństwa obawiały się kraje zachodnie i rząd chorwacki. Bihać był strategicznie istotny, ponieważ rozdzielał Republikę Serbską (RS) i Republikę Serbskiej Krajiny (RSK) na długości 118 km[5] oraz był jedyną przeszkodą dla Serbów do utworzenia bezpośredniego połączenia kolejowego Belgrad–Banja Luka–Knin[6]. Upadek Bihaća wiązałby się z rozbiciem walczącego w tym rejonie 5. Korpusu Armii BiH, pozwoliłby SVK i VRS umocnić swoje pozycje w zachodniej Bośni oraz de facto umożliwiłoby zjednoczenie RS i RSK[7]. W takim wypadku 5. Korpus Armii BiH nie mógłby już zagrażać tyłom SVK przy potencjalnym ataku Chorwatów na Republikę Serbskiej Krajiny, co uczyniłoby go znacznie trudniejszym[8].
Reakcja Chorwacji
Chorwaci rozważali wsparcie enklawy przez wywarcie nacisku w rejonie Okučani i Kninu, w celu rozciągnięcia sił serbskich, lub przedarcie się przez Slunj i bezpośrednią pomoc Bośniakom. W międzyczasie, 3 listopada 1994 r., w ramach Operacji Cincar, Armia BiH oraz jednostki HVO odbiły miasto Kupres i większość płaskowyżu Kupres, co otworzyło nowy potencjalny wektor ataku dla Chorwatów[9]. Zagrzeb wysłał pierwsze ostrzeżenia Serbom w dniach 10 i 14 listopada, komunikując, że rozważa interwencję zbrojną w przypadku, gdyby Bihać był bliski upadku. Presja dyplomatyczna USA, aby nie rozszerzać wojny, przekonała Chorwatów do powstrzymania się przed spełnieniem zapowiedzi bezpośredniego ataku na RSK[8]. Ostatecznie zdecydowano się wykorzystać sukces Operacji Cincar i przekazać Bihaćowi pośrednią pomoc poprzez połączony atak sił HV i HVO na serbskie pozycje w rejonie Livanjsko Polje i gór Dinara[2]. Gen. Ante Gotovina (dowódca Korpusu Split) zaplanował operację Zima ’94 mającą na celu[10][8][2][9][7]:
- pośrednie zmniejszenia nacisku na Bihać ze strony serbskiej, która byłaby zmuszona przerzucić dodatkowe siły w rejon chorwackiej operacji
- w górach Dinara – zniszczenie i odepchnięcie nieprzyjaciela z linii Donji Rujani–Maglaj w kierunku Povirusha–Troglav, a tym samym eliminację zagrożenia możliwym atakiem z flanki z kierunku Rujani–Sinj
- na wschód od Livanjsko Polje, tj. z kierunku Čelebić–Radanovci–Bogdaši – wypchnięcie sił nieprzyjaciela ze wschodniej krawędzi Livanjsko Polje, ograniczenie ich swobody manewru oraz zabezpieczenie prawej flanki chorwackiej wzdłuż ofensywy na góry Dinara
- stopniowe rozwinięcie chorwackich pozycji wzdłuż podstawowych kierunków komunikacji na wschód i zachód od Livanjsko Polje; zapewnienie swobody ruchów sił chorwackich przez Livanjsko Polje, rozdzielając siły nieprzyjaciela między góry Dinara a Staretina.
Zadanie bojowe, szacowane na 10–15 dni[2], miało przebiegać wzdłuż 4 kierunków operacyjnych[7]:
- góra Kujača – Zima-1 (HVO)
- góry Korićina–Velika Golija – Zima-2 (HVO)
- wioska Čelebić – Zima-3 (HVO)
- góry Dinara – Zima-4 (HV)
29 listopada rozpoczęła się operacja Zima ’94. Dwa dni później, 1 grudnia, chorwacki minister obrony, Gojko Šušak, ponownie ostrzegł, że Chorwaci zainterweniują bezpośrednio przeciwko RSK w razie „jeżeli Chorwacja oceni, że Bihać upadnie”. Ani rozpoczęcie chorwackiej operacji ani wysyłane ostrzeżenia nie dały pożądanego efektu – Serbowie nie zaprzestali ofensywy na Bihać[8].
Siły
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Ante-Gotovina-05082015-roberta-f.jpg/168px-Ante-Gotovina-05082015-roberta-f.jpg)
Siły chorwackie
Nominalnie pieczę nad operacją sprawował sztab generalny HVO i generał HVO – Tihomir Blaškić[1][8], ponieważ obecność HV w tym czasie na obszarze Republiki Bośni i Hercegowiny była nielegalna i utrzymywana w ścisłej tajemnicy[11]. HV wystawiło do walki Korpus Split (w Grupie Operacyjnej "Livno"[8]), dowodzony przez gen. Ante Gotovinę[1][7], w którym zaangażowanych mogło być nawet 9 tys. żołnierzy, jednak z powodu rotacji, w jednym momencie w akcji brało ich udział ok. 3–4 tys.[12] Siły HVO, w Grupie Operacyjnej "Kupres", liczyły ok. 2–3 tys. żołnierzy[8]. Nie wszystkie jednostki walczyły od początku; kolejne siły były stopniowo wprowadzane do ofensywy, gdzie powiększały obszar operacji, zabezpieczały flanki oraz brały udział w działaniach obronnych[7]. W operacji walczył również IX Batalion „Rafael Vitez Boban“ Chorwackich Sił Obrony (HOS) – formacji paramilitarnej[6][13]. Istotne wsparcie logistyczne zapewniły śmigłowce Chorwackich Sił Powietrznych z bazy w Divulje. Lotnictwo w trudnych warunkach terenowych i pogodowych transportowało żołnierzy, domy prefabrykowane, żywność, środki medyczne i rannych[7].
Korpus | Jednostka | Uwagi |
---|---|---|
Korpus Split | 1. Chorwacka Gwardyjska Brygada | chorw. 1. hrvatski gardijski zdrug – HGZ |
4. Gwardyjska Brygada | niektóre bataliony | |
5. Gwardyjska Brygada | niektóre bataliony | |
7. Gwardyjska Brygada | niektóre bataliony | |
113. Brygada | ||
114. Brygada Piechoty | niektóre kompanie | |
6. Pułk Domobranów | ||
126. Pułk Domobranów | ||
40. Batalion Inżynieryjny | ||
72. Batalion Żandarmerii Wojskowej | grupa antyterrorystyczna | |
14. Dywizjon Artylerii |
Korpus | Jednostka | Uwagi |
---|---|---|
Korpus Tomislavgrad | 1. Gwardyjska Brygada | |
2. Gwardyjska Brygada | ||
3. Gwardyjska Brygada | ||
22. Oddział Dywersyjny | ||
55. Pułk Domobranów | ||
79. Pułk Domobranów | ||
80. Pułk Domobranów | ||
60. Gwardyjski Batalion "Ludvig Pavlović" | ||
Inne | Jednostka Specjalna Policji Chorwackiej Republiki Herceg-Bośni – "Gavran" | chorw. Udruga Specijalne Policije HR-HB[15] |
Siły serbskie
Siły serbskie, dowodzone przez gen. Radivoja Tomanića[16], składały z ok. 3500 żołnierzy rozmieszczonych na 55 km frontu[8] z 2. Korpusu Krajina VRS[3].
Korpus | Jednostka | Uwagi |
---|---|---|
2. Korpus Krajina | 5. Brygada Lekkiej Piechoty | w rejonie Glamoč |
9. Brygada Lekkiej Piechoty | w rejonie Bosansko Grahovo |
Przebieg
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Livanjsko_polje_ka_Grahovu.jpg/231px-Livanjsko_polje_ka_Grahovu.jpg)
Jeszcze przed operacją 4. Gwardyjska Brygada przejęła obszar działania 126. Pułku Domobranów, co dodatkowo zwiększyło bezpieczeństwo miasta Sinj i trasy Sinj–Split, jako potencjalnego kierunku wrogich działań. Atak rozpoczął się po południu 29 listopada, w bardzo wymagających warunkach terenowych i pogodowych (2–3 metrowe zaspy śnieżne[1] i temperatury dochodzące do -30 °C)[7]. Siedem grup bojowych 126. Pułku Domobranów rozpoczęło przenikanie za linię VSK w górach Dinara (wzdłuż granicy chorwacko-bośniackiej[17]), w celu uzyskania przewagi taktycznej poprzez wykorzystanie elementu zaskoczenia i zajęcie tylu wzniesień kontrolowanych przez wroga ile zdołają[18][11]. Ich zadanie, realizowane 29 i 30 listopada, zakończyło się ograniczonym sukcesem (głównie z powodu ekstremalnych warunków pogodowych), choć uważa się, że i tak było to niezwykle istotne dla późniejszego ataku frontalnego i bocznego[11][7].
Po wykonaniu zadania przez jednostki domobranów i rezerwistów, 30 listopada, do ataku w rejonie zachodniego brzegu doliny ruszyła 114. Brygada Piechoty[7] i rozpoczęła się frontalna ofensywa 126. Pułku Domobranów. Kolejne jednostki były włączane sukcesywnie: 3 grudnia – 4. Gwardyjska Brygada HV, 4 grudnia – 80. Pułk Domobranów HVO, 6 grudnia – 7. Gwardyjska Brygada HV. Do 7 grudnia nastąpiła stabilizacja pola bitwy w rejonie gór Dinara, wtedy też rozpoczęła się ofensywa po wschodniej stronie Livanjsko Polje z udziałem 5. Gwardyjskiej Brygady HV, 1. HGZ, 22. Oddziału Dywersyjnego HVO i Jednostki Specjalnej Policji "Gavran"[18]. 7 i 8 grudnia siły chorwackie z sukcesem przejęły kontrolę nad rozległym terenem wzdłuż wschodniej flanki Livanjsko Polje[19][7]. W pierwszych dniach ofensywy generał SVK usiłował wesprzeć 9. Brygadę Lekkiej Piechoty VRS niewielkimi siłami z 7. Korpusu Północnodalmatyńskiego SVK i odeprzeć Chorwatów z powrotem na pozycje początkowe, jednak próby nie powiodły się[19].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Dinara_central.jpg/292px-Dinara_central.jpg)
Oddziały w górach Dinara wdarły się na ok. 10–12 kilometrów w głąb pozycji VRS. Jednak na dalekim południowym wschodzie, w rejonie Glamočy, osamotnione jednostki HVO nie były w stanie zdobyć żadnego znaczącego terenu wobec zaciekłej obrony VRS. W ciągu następnych dwóch tygodni, gdy Grupa Operacyjna HV "Livno" utrzymywała presję, a odporność VRS, pomimo wzmocnień z sąsiednich jednostek SVK po drugiej stronie granicy, słabła[7].
Siły VRS podjęły nieudane próby kontrataków w kilku punktach, m.in. 10 grudnia w górach Dinara, odzyskując kontrolę nad kilkoma mniejszymi pozycjami. Chorwaci jednak utrzymali impet i 12 grudnia jednostki 7. Gwardyjskiej Brygady zajęły nowe pozycje. Wkrótce do działań dołączyła 4. i 5. Gwardyjska Brygada. W późniejszym okresie, do 24 grudnia, nastąpiły jedynie niewielkie postępy taktyczne na polu walki[7]. Po kilku lokalnych kontratakach, mających na celu utrzymanie pozycji w środkowym odcinku Livanjsko Polje, Serbowie wycofali się na lepsze pozycje wzdłuż północnego brzegu doliny. Operacja zakończyła się sukcesem Chorwatów[17].
Z powodu licznych wygranych batalii przez Chorwatów, w szczególności zajęcia wsi Grkovci, zdecydowano o przeniesieniu sił VRS z innych obszarów, w tym z rejonu Bihaća, w kierunku Bosansko Grahovo i Glamočy. W ciężkiej śnieżycy, pod koniec grudnia, dwie brygady VRS i dwa bataliony z 1. Korpusu Krajina, Hercegowina i Wschodnia Bośnia zostały rozmieszczone w rejonie Bosansko Grahovo–Glamoč. Przybycie wsparcia zahamowało panikę i ewakuację ludności, szczególnie z obszaru Glamočy. Po otrzymaniu posiłków siły serbskie próbowały dokonać kontrataku w celu wyparcia Chorwatów ze wsi Sajković i Čelebić. Relatywnie częste ataki odznaczały się jednak niską intensywnością, co przekładało się na ich niską efektywność. Serbom nie udało się odzyskać terenów[19].
Rezultat
Chorwaci, podczas trwającej 27 dni operacji, przejęli obszar o szerokości 10 i głębokości 20 km – zajmując łącznie 200 km². Serbowie zostali wyparci do linii: Zeleno Brdo–Škašin Vrh–Bat–Točila–Grkovci–podnóże góry Mali Orlovac–Orlovac–wioska Nuglašica–Talijanov Vrh–Pitoma Kosa–Tavanak[19]. Pod kontrolą HV i HVO znalazła się znaczna część doliny Livanjsko Polje i gór Dinara. Operacja pozwoliła również na uzyskanie pośredniego dostępu do Kninu – stolicy RSK. Zajęte pozycje zapewniły chorwackiej armii dużą przewagę pod względem taktycznym i operacyjnym nad Serbami oraz otworzyły drogę do dalszych operacji w końcowej fazie wojny, tj. Skok-1, Błyskawica, Skok-2, Lato ’95, Burza, Mistral i Ruch Południowy[7].
Rozdysponowanie dodatkowych sił VRS w rejonie Grahovo–Glamoč było dla serbskich przywódców wysoce niekorzystne, ponieważ osłabiało ofensywę na Bihać. Według pogłosek krążących wśród żołnierzy VRS, ofensywa została wstrzymana do czasu opanowania sytuacji w rejonie Grahovo–Glamoč, lecz później miała być kontynuowana[19]. Operacja Zima ’94 w istotny sposób przyczyniła się do ocalenia enklawy Bihać, gdyż od tej pory Serbowie musieli utrzymywać większe siły w rejonie stolicy RSK – Kninu[20][7][1].
Przypisy
- ↑ a b c d e DA SE NE ZABORAVI Operacija [online], hu-benedikt.hr [dostęp 2020-03-14] (chorw.).
- ↑ a b c d Operacija Zima ’94 – akcija koja je oslobodila Livanjsko polje i spasila Bihać [online], Povijest.hr, 23 lutego 2020 [dostęp 2020-03-13] (chorw.).
- ↑ a b c Vinković 2018 ↓, s. 43.
- ↑ Davor 2010 ↓, s. 51–53.
- ↑ Davor 2010 ↓, s. 51.
- ↑ a b c d DamirD. Šarac DamirD., Junaci akcije koja je pokrenula konačno slamanje okupatora pričaju o vrlo teškim uvjetima: 'Kad to vidiš, čini ti se da nema šanse, ali kad kreneš, ne osjećaš ništa' [online], slobodnadalmacija.hr, 18 grudnia 2019 [dostęp 2020-03-16] (chorw.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p 25th Anniversary of Operation “Winter 94“ [online], Hrvatski vojnik, 20 grudnia 2019 [dostęp 2020-03-13] (chorw.).
- ↑ a b c d e f g h CIA 2002 ↓, s. 250.
- ↑ a b c d e Davor 2010 ↓, s. 54.
- ↑ Vinković 2018 ↓, s. 43–44.
- ↑ a b c BranimirB. Petričević BranimirB., NAPADAJNI BOJ-ZIMA 94…Započela oslobodilačka operacija hrvatskih snaga “Zima 94” pod zapovjedništvom generala Ante Gotovine [online], Braniteljski portal, 30 listopada 2019 [dostęp 2020-03-16] (chorw.).
- ↑ CIA 2002 ↓, przypis nr. 304, s. 261.
- ↑ MichaelM. Jukic MichaelM., DA SE NE ZABORAVI HOS u Domovinskom ratu 1991.-1995. [online], hu-benedikt.hr, 24 lutego 2019 [dostęp 2020-03-16] (chorw.).
- ↑ a b ŽeljkoŽ. Dragašević ŽeljkoŽ., DOKUMENTARNI FILM „OPERACIJA ZIMA '94“ [online], Udruga Puma, 9 grudnia 2019 [dostęp 2020-03-16] (chorw.).
- ↑ PeroP. Zelenika PeroP., Obljetnica osnivanja Udruge Specijalne policije iz DR HR HB i oslobađanja Kupreške visoravni [online], Bljesak.info, 3 listopada 2014 [dostęp 2020-03-15] (chorw.).
- ↑ MarijanM. Davor MarijanM., Oluja [online], Podpis listu z 6 grudnia 1994 r., s. 273–274 [dostęp 2020-03-15] (chorw.).
- ↑ a b CIA 2002 ↓, s. 250–251.
- ↑ a b Krenuli smo 29. studenog 1994. – Kako smo promijenili tijek rata: Operacija ZIMA ’94 [online], Braniteljski portal, 30 listopada 2020 [dostęp 2020-03-17] (chorw.).
- ↑ a b c d e Davor 2010 ↓, s. 55.
- ↑ Kresimir, KAKO SMO PROMIJENILI TIJEK RATA: Operacija “ZIMA ’94” [online], Kamenjar, 29 listopada 2015 [dostęp 2020-03-18] (chorw.).
Bibliografia
- Marijan Davor: Storm. Zagrzeb: Croatian Homeland War Memorial & Documentation Centre, 2010. ISBN 978-953-7439-25-5. (ang.).
- CIA: Balkan Battlegrounds: A Military History of the Yugoslav Conflict, 1990-1995. Waszyngton: Central Intelligence Agency, Office of Russian and European Analysis, 2002. [dostęp 2020-03-12]. (ang.).
- Karlo Vinković: Vojnogeografska analiza vojnih operacija Zima 94', Skok 1 i Skok 2. Zagrzeb: 2018. [dostęp 2020-03-13]. (chorw.).
- p
- d
- e
Preludium |
|
---|---|
1991 |
|
1992 |
|
1993 |
|
1994 |
|
1995 |
|
| |
Obozy internowania |
|
- Kategoria Historia Chorwacji