Powiat bełchatowski
powiat | |||||||
Siedziba PGE Górnictwo i Energetyka w Bełchatowie | |||||||
| |||||||
Państwo |
| ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||||
TERC | 1001 | ||||||
Siedziba | |||||||
Starosta | Jacek Zatorski | ||||||
Powierzchnia (2023) | 967,61 km² | ||||||
Populacja (31.12.2023) • liczba ludności |
| ||||||
• gęstość | 112,2 os./km² | ||||||
Urbanizacja | 54,69% | ||||||
Tablice rejestracyjne | EBE | ||||||
Adres urzędu: ul. Pabianicka 17/1997-400 Bełchatów | |||||||
Szczegółowy podział administracyjny | |||||||
| |||||||
Położenie na mapie województwa![]() | |||||||
| |||||||
| |||||||
Strona internetowa |
Powiat bełchatowski – powiat w Polsce (województwo łódzkie), reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Siedzibą powiatu jest miasto Bełchatów.
Geografia
Położenie i obszar
Powiat bełchatowski ma obszar 967,61 km²[2], w tym:
- grunty rolne 60,23%
- grunty leśne 30,06%
- grunty zabudowane i zurbanizowane 8,54%
- grunty pod wodami 0,75%
- pozostałe 0,42%[3]
Powiat stanowi 5,31% powierzchni województwa łódzkiego.
Podział administracyjny
W skład powiatu wchodzą:
- gminy miejskie: Bełchatów
- gminy miejsko-wiejskie: Zelów
- gminy wiejskie: Bełchatów, Drużbice, Kleszczów, Kluki, Rusiec, Szczerców
- miasta: Bełchatów, Zelów
lp. | Herb | Gmina | siedziba | powierzchnia (km²) | ludność | gęstość zaludnienia (osób/km²) |
---|---|---|---|---|---|---|
1 | ![]() | Bełchatów | Bełchatów | 201,06 | 12931 | 64 |
2 | ![]() | Drużbice | Drużbice | 113,36 | 5271 | 46 |
3 | ![]() | Kleszczów | Kleszczów | 104,03 | 6208 | 60 |
4 | ![]() | Kluki | Kluki | 118,63 | 4337 | 37 |
5 | ![]() | Rusiec | Rusiec | 99,91 | 4829 | 48 |
6 | ![]() | Szczerców | Szczerców | 128,87 | 8165 | 63 |
7 | ![]() | Zelów[a] | Zelów | 167,11 | 14443 | 86 |
8 | ![]() | Bełchatów | – | 34,64 | 52851 | 1526 |
Razem | – | 8 | 7 | 967,61 | 109 035 | 113 |
Historia
Powiat bełchatowski został powołany dnia 1 stycznia 1956 roku w województwie łódzkim, czyli 15 miesięcy po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat bełchatowski złożyło się 1 miasto i 21 gromad, które wyłączono z powiatu piotrkowskiego w tymże województwie[5]:
- miasto Bełchatów
- gromady Bełchatów, Bińków[b], Bujny Szlacheckie, Chabielice, Domiechowice, Gręboszew[c], Grocholice[d], Janów, Kamień, Kaszewice, Kącik, Kleszczów, Kluki, Lubiec, Łękawa, Łękińsko, Parzno, Ruszczyn, Suchcice, Sromutka i Wadlew
1 stycznia 1973 roku zniesiono gromady i osiedla, a w ich miejsce reaktywowano gminy. Powiat bełchatowski podzielono na 1 miasto i 6 gmin[6]:
- miasto Bełchatów
- gminy Bełchatów, Drużbice, Grocholice, Kleszczów, Kluki i Szczerców
Powiat nie obejmował wówczas miasta Zelów[7] i gminy Zelów, które należały do powiatu łaskiego ani gminy Rusiec, którą powołano w powiecie pajęczańskim (obie w woj. łódzkim)[6]. Objął natomiast gminę Szczerców, należącą do 1954 roku do powiatu łaskiego.
Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku terytorium zniesionego powiatu bełchatowskiego włączono do nowo utworzonego województwa piotrkowskiego[8].
1 lutego 1977 roku zniesiono gminę Grocholice, której większość obszaru włączono do gminy Bełchatów[9] oraz fragmentarycznie do miasta Bełchatowa (Grocholice i Zamoście), do którego równocześnie przyłączono także część obszaru gminy Bełchatów (m.in. Bińków i Politanice)[10]. 1 października 1982 roku z gminy Drużbice wyłączono sołectwo Ostoja i włączono je do gminy Zelów[11]. 1 stycznia 1988 roku do Bełchatowa przyłączono część wsi Ludwików, Zdzieszulice Dolne i Zdzieszulice Górne z gminy Bełchatów[12]. 27 listopada 1996 roku miasto Bełchatów zostało określone jako gmina miejska[13]. 1 października 1998 roku z gminy Drużbice wyłączono wieś Świerczyna oraz osadę Kociołki-Las, włączając je do gminy Dłutów[14].
Wraz z reformą administracyjną z 1999 roku w nowym województwie łódzkim przywrócono powiat bełchatowski[15]. W porównaniu z obszarem z 1975 roku powiat został zwiększony o gminy Rusiec (jedyna gmina powiatu która należała do województwa sieradzkiego) i Zelów. Gminy Grocholice nie odtworzono.
W porównaniu z obszarem z 1956 roku jedynie obszar dawnej gromady Ruszczyn leży obecnie na terenie powiatu radomszczańskiego – pozostałe są ponownie w powiecie bełchatowskim.
Demografia
Liczba ludności (dane z 31 grudnia 2023[1]):
Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | ||||
---|---|---|---|---|---|---|
Osób | % | Osób | % | Osób | % | |
Ogółem | 108 599 | 100 | 55 572 | 51,17 | 53 027 | 48,83 |
Miasto | 59 390 | 54,69 | 30 798 | 28,36 | 28 592 | 26,33 |
Wieś | 49 209 | 45,31 | 24 774 | 22,81 | 24 435 | 22,50 |
- Piramida wieku mieszkańców powiatu bełchatowskiego
Warunki przyrodnicze
Największymi rzekami przepływającymi przez powiat bełchatowski są Widawka, Grabia, Pilsia.
Starostowie bełchatowscy
- Mariusz Kaczmarek (1998-2002)
- Jacek Zatorski (2002-2006)
- Jarosław Brózda (2006-2010)
- Marek Konieczny (2010-2014)
- Waldemar Wyczachowski (2014-2018)
- Dorota Pędziwiatr (2018-2024)
- Jacek Zatorski (od 2024)
Sąsiednie powiaty
Powiaty sąsiadujące to:
- powiat pabianicki
- powiat piotrkowski
- powiat radomszczański
- powiat pajęczański
- powiat wieluński
- powiat łaski
Transport
Powiat bełchatowski leży na skrzyżowaniu szlaków drogowych i kolejowych w relacji północ – południe i wschód – zachód. Przez obszar powiatu przebiegają drogi krajowe i wojewódzkie.
Drogi krajowe: 74 - Wieluń – Kielce.
Drogi wojewódzkie: 473 relacji Balin – Łask – Wadlew – Piotrków Tryb, 476 relacji Nowy Świat – Helenów, 480 relacji Sieradz – Widawa – Szczerców, 483 relacji Łask – Szczerców – Gmina Nowa Brzeźnica – Częstochowa, 484 relacji Buczek – Zelów – Bełchatów – Kamieńsk, 485 relacji Pabianice – Wadlew – Bełchatów[16].
Uwagi
Przypisy
- ↑ a b Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2023 Tabl.5. GUS, 2024-04-29. [dostęp 2024-05-09]. (pol.).
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2023 Tabl.2
- ↑ Struktura użytkowania gruntów w województwie łódzkim 2020. „geoportal.lodzkie.pl”, 2020-01-01. [dostęp 2024-02-13]. (pol.).
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2023 Tabl.21
- ↑ Dz.U. z 1955 r. nr 44, poz. 286.
- ↑ a b Polska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974.
- ↑ Od 13 listopada 1954 roku prawa osiedla (Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 253), od 31 stycznia 1957 roku prawa miejskie (Dz.U. z 1957 r. nr 5, poz. 22).
- ↑ Dz.U. z 1975 r. nr 17, poz. 92.
- ↑ Dz.U. z 1977 r. nr 2, poz. 11.
- ↑ Dz.U. z 1977 r. nr 2, poz. 12.
- ↑ Dz.U. z 1982 r. nr 23, poz. 166.
- ↑ M.P. z 1987 r. nr 38, poz. 342
- ↑ Dz.U. z 1996 r. nr 130, poz. 612.
- ↑ Dz.U. z 1997 r. nr 130, poz. 847.
- ↑ Dz.U. z 1998 r. nr 103, poz. 652.
- ↑ mapa targeo
- p
- d
- e
Miasta na prawach powiatu |
|
---|---|
Powiaty | |
Inne zagadnienia |
- p
- d
- e
Miasta | |
---|---|
Gminy miejskie | |
Gminy miejsko-wiejskie |
|
Gminy wiejskie |
|
- p
- d
- e
- Siedziba powiatu – Bełchatów
Przynależność wojewódzka | |
---|---|
Miasta (1956–75) | |
Gromady (1956–1972) |
|
Gminy wiejskie (1973–1975) |
|
- PWN: 3875857