Stanisław Bohusz Siestrzeńcewicz
Kraj działania | Rosja | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 3 września 1731 | ||
Data i miejsce śmierci | 13 grudnia 1826 | ||
Miejsce pochówku | Kościół Świętego Stanisława↗ | ||
Biskup koadiutor wileński | |||
Okres sprawowania | 1773–1783 | ||
Arcybiskup mohylewski | |||
Okres sprawowania | 1783–1826 | ||
Wyznanie | katolicyzm | ||
Kościół | |||
Prezbiterat | 3 lipca 1763[2] | ||
Nominacja biskupia | |||
Sakra biskupia | 3 października 1773[1] | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
Data konsekracji | 3 października 1773 | ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Konsekrator | |||||||
| |||||||
|
Stanisław Jan Bohusz Siestrzeńcewicz, inna forma nazwiska: Siestreńcewicz, ps.: Autor „Historii Tauryckiej (ur. 3 września 1731 w Zańkach[4], zm. 13 grudnia 1826 roku[5] w Petersburgu[6]) – duchowny katolicki, biskup tytularny Mallus[3] w Cilicia Prima[2] i koadiutor wileński (1773–1783), pierwszy w historii arcybiskup mohylewski (od 1783), kanonik koadiutor w 1768 roku, kanonik kapituły katedralnej wileńskiej w 1790 roku[7], kawaler maltański Katolickiego Wielkiego Przeoratu w Rosji w 1798 roku[8]. Poeta, dramatopisarz, tłumacz i slawista.
Życiorys
Urodzony w rodzinie kalwińskiej, jako syn Jana, starosty starodubowskiego, i Kornelii z Odyńców[9]. Pierwsze nauki pobierał u wędrującego bakałarza Kozaryna, a od roku 1743 uczęszczał do dysydenckiej szkoły w Kiejdanach. Latem roku 1745 ukończył gimnazjum w Słucku. W drodze do Berlina, okradziony w Stargardzie, wstąpił na 4 miesiące do wojska pruskiego. Odniósł rany w bitwie pod Kasseldorf (15 grudnia 1745), a 11 dni później wystąpił z armii. Następnie (począwszy od końca grudnia 1745) kształcił się w Berlinie (Gimnazjum Joachimowskie) i Królewcu na pastora. 4 października 1748 wyruszył do Frankfurtu nad Odrą, by podjąć studia filozoficzne na tamtejszym uniwersytecie. Na katolicyzm przeszedł w roku 1754 (lub nieco wcześniej, pomiędzy rokiem 1748 a 1751), chcąc uzyskać rękę posażnej panny katoliczki, co ostatecznie skończyło się niepowodzeniem. Wujek Wincentego Dunina Marcinkiewicza. Członek Imperatorskiej Akademii Rosyjskiej (1807).
Lojalny wobec władzy carskiej, wspierał podporządkowanie Kościoła katolickiego w Rosji władzom państwowym i będąc niechętnym wobec obrządku unickiego, przyczynił się do jego likwidacji na ziemiach zabranych. W 1773 został kawalerem Orderu Świętego Stanisława[10]. W 1779 odznaczony Orderem Orła Białego, kawaler rosyjskich orderów św. Aleksandra Newskiego i św. Andrzeja Apostoła Pierwszego Powołania[11]. Utracił wpływy za czasów Pawła I[12]. Pochowany w ufundowanym przez siebie kościele św. Stanisława w Sankt Petersburgu.
Twórczość
Ważniejsze utwory
- Oda (I gdzież mi to Hipokrene zachwycone myśli niesie...), Wilno 1752(?); inform. A. Werycha Darowski
- Kazanie... w dzień ś. Stanisława Kostki w roku 1771 w katedrze wileńskiej miane, brak miejsca i roku wydania (o zamachu na Stanisława Augusta); przekł. niemiecki: Predigt... welche er am Tage des H. Stanislaus Kostka anno 1771...
- Providentiae divinae evidens argumentum, consideratio historico-philosophica de summo regis periculo 1771 die 3 Novembris, Wilno 1771; wyd. następne Warszawa 1771; autorstwo Siestrzeńcewiczowi przypisuje S. Parczewski (s. 40), za nim Estreicher XXVIII (1930) 78; równocześnie autorstwo wersji łacińskiej (nieco inny tytuł i tylko warszawski adres wydawcy) i polskiej przypisywano powszechnie (za świadectwem J. D. A. Janockiego i Sz. Bielskiego) S. Konarskiemu
- Histoire de la Tauride, Brunświk 1780 (według Estreichera; Korbut i M. Godlewski podają jako datę 1. wydania rok 1800); wyd. następne: Brunświk 1800; „wyd. 2” pt. Histoire du royaume de la Chersonèse Taurique, Petersburg 1824; przekł. rosyjski: Petersburg 1806
- Gicja w Taurydzie. Tragedia przez autora „Historii Tauryckiej”, Mohylew 1783; wyd. następne Mohylew 1788
- O Rosji zachodniej, Mohylew 1793
- Sermo die natali... Catherinae II... in aede parochiali Rezitensi dictus d. 21 Aprilis v. s. 1794 anno Mohileviae, brak miejsca wydania (1794)
- Sommaire de recherches historiques sur les origines des Sarmates, des Esclavons et des Slaves, Mohylew 1810
- Recherches historiques sur l’origine des Sarmates, des Esclavons et des Slaves et sur les époques de la conversion de ces peuples au christianisme t. 1-4, Petersburg 1812 (na końcu dodatek: Table des noms propres..., Petersburg 1813); wyd. następne: pt. Précis des recherches..., Petersburg 1824; Petersburg 1833 („éd. populaire”); polskie opracowanie fragm.: Badania historyczne o pochodzeniu Skławian, powst. 1814, rękopis: Biblioteka Czartoryskich; przekł. rosyjski fragmentów: Petersburg 1818
- Kazanie miane w Wilnie 1819 r., Wilno 1819; przekł. rosyjski: Petersburg 1819.
Według informacji F. Stachowskiego i M. Godlewskiego w rękopisach miały pozostać kilka prac Siestrzeńcewicza:
- Król ocalony (poemat w 5 księgach)
- Poemat o wzięciu Oczakowa
- Elegia na śmierć Aleksandra I
- Krytyczno filologiczne rozprawy o języku estońskim i litewskim oraz skrócony słownik tychże języków
- Gramatyka litewska
- O wyrobie piwa (rozprawa).
Ponadto Siestrzeńcewicz pisał i ogłaszał listy pasterskie i pisma w sprawach kościoła (inform.: Estreicher XXVIII, 78-80).
Przekłady
- J. Mackenzie: Sztuka utrzymania zdrowia i onej historia albo zebranie wszystkiego tego, co lekarze i filozofowie dawni i teraźniejsi przepisali do utrzymania zdrowia; z dokładem najprzedniejszych, ku temu końcowi służących reguł i onych przyczyn, przez... Przełożone z angielskiego przez..., przekład powst. 1765, Wilno 1769; wyd. następne Wilno 1775; (dedyk. I. Massalskiemu)
- Katarzyna II carowa rosyjska: Ustawy na gubernie państwa cało-rosyjskiego. Z narodowego na polski przełożone..., Mohylew 1777 (w jęz. polskim i rosyjskim); wyd. następne: „Seriarz projektów do prawa... formowanych” cz. 5, Warszawa 1785; osobno Mohylew 1795.
Listy i materiały
- Dziennik i korespondencja do 18 października 1754, fragm. przytacza A. Weryha Darowski w: Młodość S. Bohusza Siestrzeńcewicza, Kraków 1872, rękopis znajdował się w Bibliotece Platerów w Wiśniowcu
- Do Stanisława Augusta w zbiorach z lat 1761–1792, rękopisy: Biblioteka Czartoryskich, sygn. 689, 700, 707, 730
- Do K. Lubomirskiego z lat 1791–1802 (26 listów); do T. z Rzewuskich Platerowej z lat 1797–1820 (35 listów); rękopisy: Ossolineum, sygn. 6029/II
- Journal et correspondance de... cz. 1 (1797-1798), ogł. M. Godlewski, W. Kriksine, Starina i nowizna t. 16, Petersburg 1912 i osobno Petersburg 1913
- Do K. Lubomirskiego z roku 1799, rękopis: Ossolineum, sygn. 6027/II
- Do S. Sz. Potockiego z roku 1802, rękopis: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 7822 IV
- Do Jana Śniadeckiego z roku 1809, rękopis: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 6340/IV
- Do Jana Śniadeckiego z roku 1811, ogł. T. Wierzbowski w: Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego t. 2, Warszawa 1904
- Materiały biograficzne dot. Siestrzeńcewicza, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 1354.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Krzysztof R. Prokop, Sakry i suksceja święceń biskupich pasterzy Kościoła wileńskiego z drugiej oraz trzeciej tercji XVIII stulecia, Rocznik Teologii Katolickiej t. V, Białystok 2006, ISSN 1644-8855, s. 240.
- ↑ a b c Hierarchia Catholica medii et recentioris aevi, t. VI, Patavii 1958, s. 274. (łac.).
- ↑ a b Prokop, 2006, s. 224.
- ↑ Zańki, wś i folw. pow. wołkowyski, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIV: Worowo – Żyżyn, Warszawa 1895, s. 393 .
- ↑ Anna Barańska, Rzymskokatolicka metropolia mohylewska (1798-1917). Struktury i episkopat, w: „Przegląd Wschodni” XIV (2016), z. 1(53), s. 93.
- ↑ Hierarchia Catholica medii et recentioris aevi, t. VI, Patavii 1958, s. 293. (łac.).
- ↑ Tadeusz Kasabuła, Kanonicy koadiutorzy w kapitule katedralnej wileńskiej w okresie przedrozbiorowym, w: Rocznik Teologii Katolickiej, T. 4, 2005, s. 124.
- ↑ Paweł Czerwiński, Zakon Maltański i stosunki jego z Polską na przestrzeni dziejów, s. 163.
- ↑ T. 6, cz. 1: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, s. 176.
- ↑ Zbigniew Dunin-Wilczyński, Order Świętego Stanisława, Warszawa 2006, s. 181.
- ↑ Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008, 2008, s. 222.
- ↑ Eustachy Iwanowski, Rozmowy o polskiéj koronie, Kraków 1873, na str. 677 Siestrzeńcewicz w duchu filozof i zepsuty; protestant zuchwały, człowiek niemoralny, nieprzyjaciel Kościoła, zupełnie usuniętym został.
Bibliografia
- Arcybiskup Stanisław Jan Siestrzeńcewicz Bohusz (ang.)
- Piotr Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965–1999. Słownik biograficzny, Instytut Wydawniczy „Pax”, Warszawa 2000
- T. 6, cz. 1: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, s. 176–178.
- p
- d
- e
- p
- d
- e