Yalda
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Farimak_13961001_06_croped.jpg/320px-Farimak_13961001_06_croped.jpg)
Jalda, Noc Jalda (niekiedy Wigilia Jalda, pers یلدا, شب یلدا lub شب چله) – tradycyjne święto o rodowodzie przedzaratusztriańskim przypadające w noc przesilenia zimowego na półkuli północnej, obchodzone głównie w Iranie, ale również krajach dawnej Persji – Afganistanie, Tadżykistanie, Uzbekistanie, Turkmenistanie, Azerbejdżanie i Armenii, a także wśród diaspory tych krajów.
Tradycja
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Persian_Lady_recites_Hafez_Poems_in_Yalda_Night.jpg/240px-Persian_Lady_recites_Hafez_Poems_in_Yalda_Night.jpg)
Jalda to święto o charakterze domowym, w które przyjaciele i rodzina spotykają się najczęściej u najstarszych członków rodziny, czyli u dziadków[1]. Dla Irańczyków święto to kończy jesień, a rozpoczyna 40-dniowy okres zimy.
Spotkanie ma formę wspólnej biesiady, podczas której również, słucha się muzyki tańczy się i czyta głośno wiersze. Często są to utwory XIV-wiecznego poety Hafiza, a z losowo wybranych strof uczestnicy spotkania próbują wywnioskować wróżbę. Na stołach goszczą tradycyjnie m.in. słodkie wypieki, pestki, orzechy oraz owoce suszone i świeże[2][3], szczególnie te, które są okrągłe i czerwone, jak granaty i arbuzy, co ma symbolizować barwy świtu i wschodzące słońce[1]. Panuje też opinia, że spożywane owoce mają przynieść również odporność na choroby[1]. Święto jest pozostałością po przesądzie, że w tę najdłuższą, najczarniejszą noc roku, należy czuwać i doglądać płonącego ognia[2]. Współczesne spotkania zwykle kończą się około północy.
Publicznie w niektórych miejscowościach organizuje się również z tej okazji festiwale, w których chętnie biorą udział również turyści.
Rodowód i nazwa
![]() | Zobacz hasła Yalda i Noc Yalda w Wikisłowniku |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/T%C9%99brizd%C9%99_%C3%87ill%C9%99_gec%C9%99si.jpg/320px-T%C9%99brizd%C9%99_%C3%87ill%C9%99_gec%C9%99si.jpg)
Święto wywodzi się z rytuałów odprawianych jeszcze w czasach staroperskich. Najdłuższa noc w roku była obrzędem mitraizmu, w czasie którego symbolicznie odradza się światło pod postacią boga Mitry. Od około 600 r. p.n.e. i nadejścia irańskiego religijnego proroka i nauczyciela Zaroastry, święto to zapożyczył zaratusztrianizm, dla którego noc przesilenia zimowego była zwycięstwem boga Ahura Mazdy nad ciemnością i złem[3]. Przesilenie zimowe i najdłuższa noc miały złowieszczy charakter, a Jalda i towarzyszące mu obrzędy miały zapewnić ludziom ochronę przed złymi mocami[2].
Współczesna nazwa święta wywodzona jest od aramejskiego lub syriackiego słowa oznaczającego „poród”, „narodzenie”, wpisując się tym samym w szereg podobnych świąt kalendarza słonecznego obecnych w innych kulturach – sintoistyczne Dongzhi, germańskie Jul, hinduistyczne Pancha Ganapati, łacińskie Saturnalia, słowiańskie Szczodre Gody, czy chrześcijańskie Boże Narodzenie, które zasymilowało inne tradycyjne święta obchodzonych w tym czasie.
Odnośniki w kulturze
- Jalda, noc przebaczenia (یلدا، شبی برای بخشش) film z 2019 w reżyserii Massouda Bakhshi
Przypisy
- ↑ a b c „Na tropie kultury: Irańskie święto Yalda w Muzeum Azji i Pacyfiku” podcast Radia dla Ciebie, audycja z 2017-12-01, dostęp 2020-12-26
- ↑ a b c „Irańskie święto Jalda”, notatka w serwisie Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie, 2017-12-01, dostęp 2020-12-26
- ↑ a b „Yalda – zaratusztriańskie przesilenie zimowe”, blog Universis Club, grudzień 2018, dostęp 2020-12-26