Zasada odpowiedniości
![]() | Ten artykuł od 2009-01 wymaga zweryfikowania podanych informacji. Należy podać wiarygodne źródła w formie przypisów bibliograficznych. Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Sprawdź w źródłach: Encyklopedia PWN • Google Books • Google Scholar • Federacja Bibliotek Cyfrowych • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary) Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu. |
Zasada odpowiedniości (zasada korespondencji) – zasada dotycząca relacji pomiędzy dwiema teoriami fizycznymi, z których jedna jest uogólnieniem bądź rozszerzeniem drugiej, wcześniejszej (klasycznej) teorii. Termin zasada korespondencji jest używany w co najmniej dwóch znaczeniach:
- Nowa teoria musi wyjaśniać wszystkie obserwacje wyjaśniane przez starą[1],
- W pewnych warunkach równania teorii nowszej i ogólniejszej stają się identyczne z równaniami teorii starszej i szczególnej[2].
Zasada odpowiedniości dotyczy m.in. zależności pomiędzy następującymi teoriami:
- szczególna teoria względności → mechanika klasyczna,
- ogólna teoria względności → newtonowska teoria grawitacji,
- mechanika kwantowa oraz wczesna teoria kwantowa → mechanika klasyczna,
- elektrodynamika kwantowa → elektrodynamika klasyczna,
- kinetyczna teoria gazów → termodynamika klasyczna,
- optyka falowa → optyka geometryczna.
Przykłady par teorii, które nie spełniają zasady korespondencji w ścisłym sensie, choć spełniają tę w szerszym sensie:
- teoria geocentryczna Ptolemeusza – heliocentryzm Kopernika,
- model Kopernika – model Keplera spełniający prawa Keplera,
- teoria flogistonu – współczesna teoria spalania,
- korpuskularna teoria światła Newtona – falowa teoria światła Younga i Fresnela,
- teoria cieplika – kinetyczna teoria gazów,
- teoria eteru Lorentza – szczególna teoria względności Einsteina.
Zasadę korespondencji spełniają też niektóre teorie, które zostały odrzucone lub które nie zostały sprawdzone:
- zmodyfikowana dynamika newtonowska → newtonowska teoria grawitacji,
- teoria Borna-Infelda → elektrodynamika klasyczna,
- grawitacja kwantowa → ogólna teoria względności,
- teorie wielkiej unifikacji → model standardowy.
Przypisy
- ↑ Odpowiedniości zasada, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-07-29] .
- ↑ Heller i Pabjan 2014 ↓, s. 50–51.
Bibliografia
- Michał Heller, Tadeusz Pabjan: Elementy filozofii przyrody. Kraków: Copernicus Center Press, 2014. ISBN 978-83-7886-065-5.
Linki zewnętrzne
Artykuły na Stanford Encyclopedia of Philosophy (ang.) [dostęp 2018-01-28]:
- AlisaA. Bokulich AlisaA., Bohr's Correspondence Principle, 14 września 2010 . (Zasada korespondencji Bohra)
- RobertR. Batterman RobertR., Intertheory Relations in Physics, 18 lipca 2016 . (Zależności między teoriami w fizyce)
Kontrola autorytatywna (principle):
- PWN: 3949966
- Britannica: science/correspondence-principle
- SEP: bohr-correspondence
- БРЭ: 3637192
- SNL: korrespondanseprinsippet