Ndre Mjeda
- Filolog
- književnik
- svećenik
- sudionik Albanskog narodnog preporoda
- Romantizam
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Ndre_Mjeda_%28n%C3%ABnshkrim%29.svg/120px-Ndre_Mjeda_%28n%C3%ABnshkrim%29.svg.png)
Ndre Mjeda (20. novembar 1866 – 1. august 1937) bio je albanski filolog, pjesnik, svećenik, sudionik Albanskog narodnog preporoda, prevoditelj i književnik albanske renesanse. Bio je član obitelji Mjeda.[1][2]
Na njega su utjecali isusovački književnik Anton Xanoni i franjevački pjesnik Leonardo De Martino.
Život i djelo
Od 1880. do 1887. godine Mjeda je studirao književnost u kartuzijanskom samostanu Porta Coeli u Valenciji u Španjolskoj, retoriku, latinski i talijanski jezik u Hrvatskoj u jednoj jezuitskoj instituciji, na Gregorijanskom sveučilištu u Rimu i na drugom gregorijanskom koledžu u Chieriju u Italiji. Tijekom ovih studija Mjeda je počeo pisati albansku poeziju. Neke od njegovih najpoznatijih pjesama uključuju Plač slavuja (Vaji i bylbylit, 1887) i Skenderbegov grob (Vorri i Skanderbegut), zatim djelo Omladina (Juvenilja), u kojem izražava suosjećanje s najsiromašnijima, te njegovo najvrijednije pjesničko ostvarenje, Sloboda (Liria, 1937), prožeto herojskim ozračjem borbe Albanaca protiv Turaka 1908–1911.[3]
Mjeda je također predavao glazbu u Cremoni u Italiji na koledžu Marca Girolama Vide od 1887. do 1891. godine i prevodio je različitu vjersku literaturu. Objavio je Život sv. Ivana Berchmansa (Jeta e sceitit sc' Gnon Berchmans, 1888) i Oponašanje Svete Djevice (T' perghjamit e Zojs Bekume, 1892), prijevode sa španjolskog, Veliki katekizam (Katekizmi i Madh), još jedan prijevod, te Svetu povijest (Historia e Shejtë).
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Ndre_Mjeda_2016_stamp_of_Albania.jpg/220px-Ndre_Mjeda_2016_stamp_of_Albania.jpg)
Mjeda je kasnije studirao teologiju na isusovačkom kolegiju u Krakovu u Poljskoj, predavao je filozofiju i filologiju, a služio je i kao knjižničar na gregorijanskom koledžu u Kraljevici, gdje je postavlje i za profesora logike i metafizike. Protjeran je 1898. godine, nakon sukoba između Austro-Ugarske i Vatikana. Godine 1899. godine Mjeda je, zajedno s Prengom Doçijem i Gjergjem Fishtom, osnovao književno Društvo za jedinstvo albanskog jezika (alb. Shoqnia e bashkimit të gjuhës shqipe), obično poznato kao "Shoqnia Bashkimi" ("Sindikalno društvo") ili jednostavno kao skadarsko "Bashkimi" ("Društvo") za izdavanje knjiga na albanskom jeziku.[4][5]
Mjeda je 1901. u Skadru osnovao društvo Zora (alb. Agimi).[5][6] Mjeda je osmislio abecedu za to društvo na temelju latiničnih znakova slijedeći princip jednog slova za jedan glas, a koristio je dijakritičke znakove za druge osobite glasove albanskog jezika.[4][6] U Hamburgu 1902. godine Mjedinu abecedu odobrio je Međunarodni kongres orijentalista, a u maju većina katoličkog svećenstva u Skadru.[5][6] Knjige koje je subvencionirala Austro-Ugarska objavljivane su na "agimskom pismu", koja je konkurirala baškimskom pismu za pisanje na albanskom jeziku.[6] Godine 1908. Mjeda je bio delegat na Manastirskom kongresu, gdje je predstavljai društvo Agimi.[7] Mjeda je podržavao latinični karakter istanbulske abecede, jer je sadržavao princip jednog slova za jedan glas, a latinični znakovi bili su slični suparničkoj beškimskoj abecedi.[8] U kasnom osmanskom razdoblju, Mjeda je podržavao austrougarsku intervenciju u albanskim zemljama unutar Osmanskog Carstva.[9]
Mjeda je bio član Albanske književne komisije u Skadru, pod austrougarskom upravom, kao i zastupnik u Narodnoj skupštini Albanije. Napustio je politiku nakon poraza Fana Nolija i uspona kralja Zoga. Potom je služio kao župnik u Kukelu, a do smrti je predavao albanski jezik i književnost na isusovačkom učilištu u Skadru.
Reference
- ↑ Skendi 1967: str. 141.
- ↑ Robert Elsie. „MODERN ALBANIAN LITERATURE AND ITS RECEPTION IN THE ENGLISH-SPEAKING WORLD”. elsie.de. str. 6–7.
- ↑ Këlmendi 1977, str. 539
- ↑ 4,0 4,1 Blendi Fevziu (1996), Histori e shtypit shqiptar 1848–1996, Shtëpia Botuese "Marin Barleti", p. 35, OCLC 40158801
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Gawrych, George (2006). The Crescent and the Eagle: Ottoman rule, Islam and the Albanians, 1874–1913. London: IB Tauris. str. 89. ISBN 9781845112875.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Skendi 1967: str. 141, 275–276
- ↑ Skendi 1967: str. 370.
- ↑ Skendi 1967: str. 372.
- ↑ Skendi, Stavro (1967). The Albanian national awakening. Princeton: Princeton University Press. str. 264, 439–440. ISBN 9781400847761.
Povezano
- Albanska književnost
- Kultura Albanije
Literatura
- Këlmendi, Ahmet (1977). Povijest svjetske književnosti, knj. 2. "Albanska književnost". Zagreb: Mladost.
- p
- r
- u
- Filip Shiroka
- Sami Frashëri
- Ndoc Nikaj
- Ndre Mjeda
- Andon Zako Çajupi
- Luigj Gurakuqi
- Leonardo de Martino
- Pashko Babi
- Aleks Stavri Drenova
- Petro Nini Luarasi
- Risto Siliqi
- Mihal Grameno
- Foqion Postoli
- Gjergj Fishta
- Theofan Stilian Noli
- Millosh Gjergj Nikolla
- Kristo Floqi
- Vinçens Prennushi
- Ndre Zadeja
- Ilo Mitkë Qafzezi
- Haki Stërmilli
- Lasgush Poradeci
- Faik Konica
- Et'hem Haxhiademi
- Shefki Hysa
- Zef Zorba
- Primo Shllaku
- Dhimitër Shuteriqi
- Shefqet Musaraj
- Sterjo Spasse
- Petraq Zoto
- Petro Marko
- Sejfulla Malëshova
- Fatmir Gjata
- Kolë Jakova
- Musine Kokalari
- Llazar Siliqi
- Jakov Xoxa
- Ismail Kadare
- Dritëro Agolli
- Dhimitër Xhuvani
- Ali Abdihoxha
- Esad Mekuli
- Fatos Arapi
- Ali Podrimja
- Kasëm Trebeshina
- Sinan Hasani
- Mirko Gashi
- Azem Shkreli
- Martin Camaj
- Adem Demaçi
- Anton Pashku
- Musa Ramadani
- Sabri Hamiti
- Eqrem Basha
- Teki Dervishi
- Rexhep Qosja
- Beqir Musliu
- Zejnullah Rrahmani
- Mehmet Kraja
- Ridvan Dibra
- Besnik Mustafaj
- Kolec Traboini
- Bashkim Shehu
- Beqe͏̈ Cufaj
- Luljeta Lleshanaku
- Leon Qafzezi
- Fatos Kongoli
- Ben Blushi
- Entela Kasi
- Ornela Vorpsi
- Jeton Neziraj
- Migjen Kelmendi
- Fatos Lubonja
- Sabit Rrustemi
- Gëzim Hajdari
- Arian Leka
- Flutura Açka
- Rudi Erebara
- Ledia Dushi
- Elvis Malaj
- Lindita Ahmeti
- Mimoza Ahmeti